Büyük Türk düşünürü Yusuf Has Hacip, muazzam eseri Kutadgu Bilig'i doğruluk, saadet ve kanaatin yanında akıl üzerine inşa ve ihya etmiştir. 

Yusuf Has Hacip ve ünlü eseri Kutadgu Bilig, yalnızca “eski bir nasihat kitabı” değildir; Türk kimliğinin, Türk devlet aklının ve toplum düzeninin yazıya dökülmüş en güçlü metinlerinden biridir. Kutadgu Bilig, bir yandan Türk töresinin (adalet, nizam, kamu düzeni, devlet geleneği) omurgasını korur; diğer yandan İslam’ın değer dünyasıyla konuşur ama bunu Türkçe üzerinden yapar.

Yusuf Has Hacip’in bir “Türk dünyası” perspektifi kurmasının temelinde romantik bir duygusallık değil, somut bir devlet-toplum tasarımı vardır: Devletin ayakta kalması için adalet ve kanun; toplumun bir arada kalması için dayanışma, geleceğe yürümek için bilgi ve eğitim; dış tehditlere karşı güç için ordu ve iktisat. Ortak payda ise birlik fikridir: Bey ile halkın aynı ölçüye uyması, birbirini kollaması ve düzenin kişilere değil kurala dayanması.

Kutadgu Bilig’in arka planı, Türk tarihinin büyük bir dönüşüm eşiğidir. 840’lar sonrasında Orhun havzasındaki siyasi merkez değişmiş, farklı Türk boylarının kurduğu yeni hanedanlıklar ve yeni siyasi odaklar ortaya çıkmıştır. Karahanlılar, ilk Müslüman Türk devleti çizgisini kurmuş ve bunu devlet dini hâline getirmiştir. Bu çağın, Türk kimliği açısından “büyük işaret taşı” Kutadgu Bilig’dir. Yusuf Has Hacip’i bir “devlet aklı kurucusu” olarak konumlandırabiliriz. Yusuf Has Hacip eserini 1069’da tamamlanmış ve Karahanlı hükümdarına sunmuştur; bu sunuşun ardından Yusuf’a “Has Hacip” unvanı verilmiştir. Eserin üç ana nüsha hattı (Viyana, Kahire/Mısır, Fergana) üzerinden izlenebilmesi de hem Türk dünyasında........

© Türkgün