Bazen bir kaza, bazen bir olay bazen de size anlatacağım Macaristan’daki gibi bir operasyon basit bir vaka değildir. Çok şeydir, Sözünü edeceğim olay da Avrupa siyasetinde, kıtanın içindeki bütün fay hatlarını görünür kıldı.

Avusturya’dan Ukrayna’ya doğru yola çıkan iki zırhlı para nakil aracının Macar güvenlik güçleri tarafından durdurulmasından söz ediyorum.

Türk basınında pek konuşulmadı.

Anlatayım…

Avusturya’dan Ukrayna’ya doğru yola çıkan iki zırhlı para nakil konvoyuna Macar güvenlik güçleri tarafından el konuldu. Araçtan, yaklaşık 40 milyon dolar, 35 milyon avro ve dokuz kilo altın çıktı. İlk bakışta sıradan bir mali suç operasyonu gibi sunuldu. Oschadbank çalışanları gözaltına alındı, soruşturma başlatıldı.

Ancak birkaç gün içinde ortaya çıkan bilgiler, bunun sadece bir adli soruşturma olmadığını gösterdi. Macar hükümeti, operasyonun arka planında enerji politikası, Ukrayna savaşı ve yaklaşan seçimlerin bulunduğunu saklamadı. Ve böylece Avrupa’da bir kez daha şu soru gündeme geldi: Bu kriz gerçekten para mı, yoksa petrol mü?

Bir para konvoyunun ardındaki enerji kavgası

Olayın merkezinde aslında Avrupa’nın en tartışmalı enerji hatlarından biri bulunuyor: Druzhba Boru Hattı.

Rus petrolünü Orta Avrupa’ya taşıyan bu hat, özellikle Macaristan için hayati önemde. Savaşın ardından Avrupa ülkeleri Rus enerjisinden hızla uzaklaşmaya çalışırken, Budapeşte farklı bir yol izledi. Başbakan Viktor Orbán, enerji güvenliği gerekçesiyle Rus petrolünün kesilmesine karşı çıktı ve hattın açık kalması için diplomatik mücadele yürüttü.

Gerilim ise Ukrayna’nın hat üzerindeki akışı kısıtlamasıyla tırmandı. Macar hükümeti bunu “enerji şantajı” olarak nitelendirdi. Ukrayna ise hattın savaş nedeniyle zarar gördüğünü ve onarımın zaman alacağını savundu.

Tam bu gerilim sürerken, para konvoyunun durdurulması yeni bir cephe açtı. Macaristan Ulaştırma Bakanı János Lázár, el konulan para ve altının iade edilmeyeceğini açıkça söyledi ve bunu doğrudan petrol akışının yeniden başlamasına bağladı.

Bu açıklama, olayın gerçek doğasını ortaya koyuyordu: Budapeşte, parayı jeopolitik koz olarak kullanıyordu.

İktidarın tezi: “Ulusal güvenlik”

Orbán hükümeti ise operasyonu iki temel gerekçeyle savunuyor.

Birincisi, kara para aklama şüphesi. Macar yetkililere göre bankalar arası bir işlem için milyonlarca avronun zırhlı araçlarla taşınması olağan değil. Bu nedenle mali suç soruşturması başlatıldı.

İkincisi ise daha siyasi: Macar hükümeti, Ukrayna kaynaklı bazı finansal akışların Macar iç siyasetine müdahale amacı taşıyabileceğini iddia ediyor. Paranın Orbán’ın rakiplerini destekleyen muhalif çevrelere ulaşabileceğini hem finansal egemenliğini hem de enerji güvenliğini savunduğunu söylüyor.

Muhalefetin suçlaması: Seçim manevrası

Macar muhalefeti ise tamamen farklı bir tablo çiziyor.

Onlara göre operasyon, hukuki değil tamamen siyasi. Hükümetin amacı hem Ukrayna ile yaşanan enerji krizini iç politikada kullanmak hem de seçim öncesi milliyetçi atmosfer yaratmak.

Muhalefete göre Budapeşte yönetimi, krizi bilinçli biçimde büyüterek iki hedef güdüyor:

- Orbán’ın “ulusal lider” imajını güçlendirmek.

- Ukrayna ile gerilim üzerinden seçmen mobilizasyonu sağlamak.

Nitekim bazı muhalif yorumcular, hükümetin bu hamleyi yaklaşan seçimler öncesi “siyasi tiyatro” olarak kullandığını savunuyor.

Seçime giderken Macaristan

Macaristan 12 Nisan’da 199 sandalyeli meclisini yenileyecek. Hükümeti, 100 sandalyeye ulaşan parti kuracak. Bu seçim aynı zamanda Victor Orbán için 16 yıllık iktidarının sonu ya da beşinci kez başbakanlığının devamı niteliğinde…

Ana Muhalefet Partisi Tisza ve lideri Peter Magyar sürpriz bir şekilde anketlerde önde görünüyor.

Son dönemde ekonomik sorunlar, yüksek enflasyon ve Avrupa Birliği ile yaşanan gerilimler hükümetin oy tabanını zorluyor. Buna karşılık Orbán’ın güçlü medya kontrolü, kırsal bölgelerdeki gücünü göz ardı etmemek gerekiyor. Orbán, muhalefet lideri Magyar’ın Ukrayna tarafından finanse edildiğini iddia ediyor.  

Buna karşılık Orbán’ın siyasi stratejisi oldukça net:

-Ulusal egemenlik vurgusu

-Brüksel’e karşı sert söylem

-Ukrayna’ya muhalefet.

Bu nedenle Ukrayna ile yaşanan her kriz, Orbán için aynı zamanda iç politikada kullanılabilecek bir araç haline geliyor.

Orbán’ın Avrupa ile kavgası

Aslında bu kriz, Orbán’ın Avrupa’daki genel çizgisinin küçük bir yansıması.

Macaristan son yıllarda:

-Rusya’ya yönelik yaptırımlara sık sık itiraz etti

-Ukrayna’ya yönelik bazı AB yardım paketlerini geciktirdi

-Rus enerji akışının kesilmesine karşı çıktı

Nitekim Budapeşte ve Bratislava yönetimleri, Ukrayna’ya yönelik dev bir Avrupa finansman paketini de enerji hattı tartışması nedeniyle bloke etti.

Bu nedenle Orbán artık Avrupa siyasetinde “uyumsuz aktör” ve Avrupa’nın “aşil topuğu” olarak görülüyor. Kimilerine göre ise o, Avrupa’nın enerji gerçekliğini hatırlatan tek lider.

Avrupa’nın yeni gerçeği

Bir para konvoyunun durdurulmasıyla başlayan bu kriz, aslında Avrupa’nın yeni jeopolitiğini anlatıyor.

Artık savaş sadece cephede değil; enerji hatlarında, bankacılık sistemlerinde ve finans akışlarında da sürüyor.

Petrol akışı durursa para da duruyor. Para durursa siyaset sertleşiyor.

Ve bu tablo bize şunu gösteriyor: Avrupa’da savaşın ekonomik cepheleri, askeri cephe kadar sert.

Avrupa’nın “soğuk savaşı”

Budapeşte otoyolunda durdurulan o iki zırhlı araç, aslında Avrupa’nın yeni siyasi fotoğrafını taşıyordu. İçinde para ve altın vardı ama asıl yükü enerji bağımlılığı, savaş ekonomisi ve seçim siyasetiydi.

Orbán’ın hamlesi bir polis operasyonu mu, yoksa enerji diplomasisinin kaba bir versiyonu mu?

Bu sorunun cevabı belki de şu cümlede saklı:

Avrupa artık sadece Rusya ile değil, kendi içindeki çıkar çatışmalarıyla da savaş halinde. Ve bazen bu savaş, cephede değil, bir otoyol kenarında durdurulan para konvoyunda görünür hale geliyor.

© T24