Prof. Dr. Seyithan Deliduman

Amerika Birleşik Devletleri uzun yıllardır kendisini küresel sistemin merkez gücü olarak konumlandırmaktadır. Gerçekten de askeri, ekonomik ve teknolojik üstünlük bakımından hâlâ dünyanın en etkili aktörlerinden biridir. Ancak son süreç göstermiştir ki, dünyanın merkezinde bulunmak tek başına küresel dengeyi mutlak biçimde kontrol etmeye yetmemektedir.

Bu durumu bir tahterevalli örneğiyle açıklamak mümkündür. Amerika kendisini tahterevallinin merkezine yakın bir yerde konumlandırırken, Hürmüz Boğazı gibi stratejik noktaların tahterevallinin en uç kısmında bulunmasına rağmen merkezden çok daha büyük etki oluşturabileceğini tam anlamıyla hesap edememiştir. Çünkü fizikte olduğu gibi jeopolitikte de bazen uzak noktadaki küçük bir kuvvet, merkeze yakın büyük bir kuvvetten daha etkili sonuç doğurabilmektedir.

Nitekim Hürmüz Boğazı yalnızca bölgesel bir geçiş noktası değildir. Küresel enerji arzının önemli bir kısmının geçtiği bu stratejik hat, dünya ekonomisinin sinir uçlarından biri hâline gelmiştir. Bu sebeple burada meydana gelen her gerilim, sadece bölge ülkelerini değil; Asya’dan Avrupa’ya kadar geniş bir ekonomik sistemi doğrudan etkileyebilmektedir.

Amerika Birleşik Devletleri bu nedenle Hürmüz üzerindeki etkinin azaltılması ve bu stratejik hattın mümkün olduğunca “merkeze çekilmesi” için yoğun çaba göstermiştir. Başka bir ifadeyle, tahterevallinin uç kısmındaki etkinin azaltılması hedeflenmiştir. Ancak burada beklenen ölçüde uluslararası destek sağlanamamıştır. Dünya devletlerinin önemli bir kısmı, kendi ekonomik çıkarları ve enerji güvenlikleri sebebiyle daha temkinli hareket etmeyi tercih etmiştir.

Özellikle Çin ve Rusya gibi küresel aktörlerin doğrudan ya da dolaylı destekleri, Hürmüz merkezli denklemi Amerika açısından daha karmaşık hâle getirmiştir. Bu nedenle süreç, kısa süreli ve kesin sonuçlu bir müdahaleden ziyade........

© ngazete