KRİZ YOLUNA DÖŞELİ “ALTIN” KALDIRIMLAR

Para ve pazar güven duyulan istikamete doğru birlikte yürür. Güven duygusu sarsıldığında Pazar bozulur, para yön değiştirir. Tarihten günümüze gerçek pazar koşulları bu şekilde kabul görmüş, toplumlar bu dinamikler üzerinden medeniyetler inşa edebilmiştir.

Bugün küresel ölçekte yaşanan dalgalanmalar da yalnızca fiyat hareketleri üzerinden okunamayacak kadar derin bir yapısal dönüşüme işaret ediyor. Özellikle altın ve kıymetli madenler, bu dönüşümde yeniden merkezi bir rol üstleniyor. Burada dikkat edilmesi gereken husus; altının “ne kadar” olduğu ya da “hangi fiyatla” alınıp satıldığı değil, kimler arasında ve hangi teminat ilişkileriyle çoğaltıldığıdır.

İşte bu nedenle “Kriz Yoluna Döşeli Altından Kaldırımlar” başlıklı bu yazıda, altını bir yatırım aracı olarak değil; modern finansal mimari içerisinde üstlendiği rol üzerinden ele alarak, çoğu zaman görünmeyen bağları ve biriken kırılganlıkları anlatmaya çalışacağım.

Türkiye’de özellikle 2010 yılı sonrasında altın mevduat hesapları açılmaya başlandı. 2017 sonrası dönemde ise bu geçiş dijitalleşerek hızlandı. Dolayısıyla bu tarihlerden itibaren altın piyasasını belirleyen dinamik, vitrinlerdeki bilezikten çok, bilanço dipnotlarında şekillenmeye başladı. Konuyu kuyumcu esnafı üzerinden değil; altının finansal sistem içinde nasıl yeniden üretildiği, nasıl katmanlaştığı ve nasıl fiyatlandığı üzerinden okumak gerekir. Çünkü mesele bir sektör meselesinden ziyade, bir mimarinin kuyumculuk sektörünü nasıl bir finansal enstrümana dönüştürdüğü meselesidir.

Kuyumculuk ve bankacılık sektörleri arasındaki geleneksel ilişkilerin ötesinde projelendirilen bu açılımlar, bugünü çok önceden işaret ediyordu. Zira yeni dönemde kuyumcu–banka ilişkisi, basit bir tahsilat ya da kredi ilişkisi olmaktan çıkacaktı. Kuyumcu bankada altın hesabı açacak, bankadan altın kredisi kullanacak, fiziki altını bankanın belirlediği tedarik ve teslim protokolleri çerçevesinde temin edebilecekti. Bu noktada altın, kuyumcunun kasasında duran bir metal olmaktan çıkarak bankadan çekilebilir bir hakka dönüşüyordu. Banka açısından ise bu altın, saklanan bir emtia değil; yönetilen bir yükümlülük halini alıyordu.

Vatandaş cephesinde ise tablo daha nettir. Bankadaki altın hesabı, fiziki altının emanet edildiği bir kasa değildir. Bu hesap, bankanın vatandaşa olan altın borcudur. Banka bu borcu swap işlemlerinde, teminat mekanizmalarında ve merkez bankası işlemlerinde kullanabilir. Böylece kuyumcunun vitrini ile bankanın bilançosu arasında, çoğu zaman fark edilmeyen bir borç zinciri oluşuyordu.

Tabi; bu zincirin sağlıklı işlemesi tek bir varsayıma dayanır: Herkes aynı anda fiziki teslimat talep etmemeli…

Hesap sahipleri bankadan, banka merkezden, merkezle ilişkili yapılar ise piyasadan aynı anda fiziki altın talep etmek zorunda kalırsa sistem kilitlenir. Bu durum teorik olarak her zaman mümkündür; ancak teamülen böyle bir talep ortaya çıkmaz. Böyle bir kriz fiyatların hızla yükselmesinden ziyade; teslim sürelerinin uzaması, erişimin zorlaşması ve piyasa içi gecikmeler şeklinde kendini gösterir. Tarafların bilgi ve rızasına dayalı bu yapı içinde bu ihtimal görece düşük kabul edilir.

Altın Mevduatı, Kâğıtlaşma ve Sessiz Arz Artışı

Altın mevduat hesapları, yüzeyde sıradan bir tasarruf tercihi gibi görünür. Oysa bu hesaplar, altını fiziki bir varlık olmaktan çıkararak kâğıtlaşmasının en kritik halkalarından biri haline getirmiştir. Bankaya yatırılan altınlar çoğu zaman kasada bekletilmez; teminat olur, swaplanır ya da kredi sistemine dahil edilir. Böylece tek bir fiziki........

© Mir'at Haber