menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

BİR SANAT TARİHİ MUAMMASI: ŞEHZÂDE CAMİİ

42 0
26.10.2026

BİR SANAT TARİHİ MUAMMASI: ŞEHZÂDE CAMİİ

Evliya Çelebi, Seyahatnamesi’nde, İstanbul’un üçgen bir yapıda olduğunu ve merkezinde yeşil bir taş bulunduğunu söyler.[1] Roma döneminden kalma üç metrelik bu yeşil sütun, tarihî İstanbul’da, çok önemli bir eserin köşesinde yer almaktadır: Şehzâde (Şehzâdebaşı) Camii. Miladi 1548 senesinde, Sultan Süleyman döneminde yapımı tamamlanan bu külliye, Sultan’ın 22 yaşındayken vefat eden oğlu Şehzâde Mehmed’in adını taşımaktadır. İçinde medrese, mektep, kütüphane, imaret, tabhane, çeşmeler ve Şehzâde Mehmed’in yattığı görkemli bir türbe bulunan bu ihtişamlı külliyenin en önemli yapısı, şüphesiz camisidir. Her gece 8.000 kandilin aydınlattığı cami için “vech-i arzda lâ-nazîr bir câmi‘-i bî-bedeldir”[2] diyen Evliya Çelebi, caminin ikişer şerefeli çifte minareleri için, “İstanbul, Bursa ve Edirne’de benzeri yapılmamış öyle nakışlı ibret verici minarelerdir ki Koca Mimar Sinan bu minarelerde ve camide mimarlıktaki ustalığını göstermiştir.”[3] demektedir. Halk arasında kendisinin çıraklık eseri olarak bilinen Şehzâde Camii için Mimar Sinan “gönül alıcı sofaları, esenlik veren birer mesire yeri gibiydi ve iki minaresi, aydınlık gönüllü bir ihtiyarın önünde ayağa kalkmış, uzun boylu, yakışıklı gençler gibi, hizmete hazır beklemekteydi sanki” yakıştırmasını yapar.[4] 

Peki, İstanbul’un orta noktası denecek kadar merkezî bir yerde, Roma’nın Hipodromu, Osmanlı’nın Divanyolu üzerinde inşa edilen bu abidevî eser nasıl olur da bir sultanın değil, bir şehzâdenin adına inşa ettirilir? Sanat tarihçisi Gülru Necipoğlu’nun Sinan Çağı adlı başucu eserinde vurguladığı üzere, Osmanlı mimari adabına göre, inşa edilecek eser kişinin statüsünden bağımsız değildir. Yapılacak eserin kırma çatılı mı kubbeli mi olacağını bile hayır sahibinin maddi gücü değil, statüsü belirlemektedir. Oysa Evliya Çelebi, Şehzâde Camii’ni İstanbul’un altıncı selâtin camisi olarak zikreder.[5] O hâlde Şehzâde Camii’nin konumundan mimari ögelerine, boyutundan minarelerine kadar sahip olduğu selâtin cami özelliklerini nasıl açıklayacağız? İşte sanat tarihçilerinin üzerinde kafa yorduğu muamma budur.  

İlginç bir şekilde dönemin kaynakları dahi bu konuda ihtilaf etmişlerdir. Şehzâde Camii’nin içinde bulunduğu külliyenin inşası ile ilgili 2 rivayet bulunmaktadır: 

Sultan Süleyman kendi adına anıtsal bir külliye inşa edilmesini emretmiş, Şehzâde Mehmed’in vefatı üzerine külliyeyi ona adamıştır.  

Şehzâde Mehmed, Sultan Süleyman ve Hürrem Sultan’ın en sevdiği oğulları olduğundan vefatı onları fevkalade üzmüş, padişah sevgili oğlunun anısına abidevi bir yapı inşa ettirmiştir. 

Birinci görüşü aktaran 17. yüzyıl tarihçisi Peçevî şöyle demektedir: “Kimi gün görmüş ihtiyarlardan duymuştum: O mübarek camiin yapımına........

© Mir'at Haber