ŞÂHİT VE BEYYİNE ANLAMIYLA BASİRET

Şâhit Anlamında Basiret

“O gün varıp durulacak yer, sadece Rabbinin huzurudur. O gün insana, ileri götürdüğü ve geri bıraktığı ne varsa bildirilir. Bilakis insan, kendi kendinin besâir’idir (şâhididir).” (Kıyâme 75/12-14)

Buradaki ‘besâir’, meallerde Türkçe’ye genelde ‘şâhitler’ şeklinde çevrildi.

Yani kişi kıyâmette kendi nefsi üzerine şâhittir. Orada, dünyadaki imanın veya küfrün sonuçlarının gerçeğini anlar. Organlarının onun üzerinde bir basîreti (şâhitliği) olacaktır ki, onu izlerler ve âhirette onun lehinde veya aleyhinde şâhitlik ederler.

“O ceza gününde dilleri, elleri ve ayakları, yapıp ettikleri hususlarda aleyhlerine tanıklık edecektir.” (Nûr 24/24. Bir benzeri: Yâsîn 36/65)

Kimilerine göre bu şâhitlik sadece kıyâmete, Hesap Gününe ait bir olgu değildir. Kişinin kendi üzerine basîreti olması, yani herkes kendi nefsinin aleyhine hüccettir, delildir. Hem de hiç itiraz etmeksizin. Zira organları kendi aleyhine şahitlik yapacaklar. (İbni Manzur, Lisânu’l-Arab 2/93)

Bilakis insan kendini başkasından daha iyi murakabe eder, bilgisiyle kendisi hakkında daha iyi şâhitlik eder. (Kurtubî, el-Câmiu li-Ahkâmi’l-Kur’an, 2/3204)

Bazı âlimler; “insan kendi nefsi üzerine gören göz gibidir” demişler. İbni Abbas’tan gelen bir rivâyete göre bu âyetteki besâir (basîretler); insan kendi nefsi aleyhine tanık olduğunu ifade eder. (el-Hâzin, Tefsir, 4/371) (Buradaki basîret hakkındaki farklı görüşler için bakınız: Taberî, İbni Cerir. Câmiu’l-Beyân, 12/336-337)

“Allah (cc) Rasûlüllah’ın (sav) şahsında insanlığa hitap ederek kıyâmet (yeniden diriliş) gerçekleştiği gün artık Allah’ın huzurundan başka kaçıp sığınılacak, varıp durulacak bir yerin bulunmadığını haber vermektedir.

O gün herkes Allah’ın huzurunda toplanacak ve dünyada yapıp ettikleri ve yapması gerektiği halde yapmadıkları iyi ve kötü ne varsa hepsi ona haber verilecektir. İnsan oradaki cezadan kurtulmak için çeşitli mazeretler ileri sürse de 15. âyetin bildirdiğine göre, gerçekte kendisi hakkında yine kendisi tanıklık edecek, gerçeği gizlemesi mümkün olmayacaktır.” (Komisyon, Kur’an Yolu, 5/433)

Elmalılı bu âyetle ilgili olarak şöyle bir yorum yapıyor: “Doğrusu insan kendine karşı bir kalp gözüdür. Burada insanın gerçek yanı tanıtılıyor. İnsan, ne yaptığını bilmeyecek bir bedenden ibaret değildir. Tam aksine o kendini bilen, kendi kendini........

© Mir'at Haber