İtalya Meşrik̆-i Âzamı’na tâbi Macedonia Risorta Locası âzâsı bir grup Yahûdinin bu Locadan ayrılıp Fransa Meşrik̆-i Âzamı’na tâbi olarak 17 Eyl̃ûl̃ 1904’te têsîs ettikleri Veritas Locası’nın ilk Üstâd-ı Muhteremi, Selânik’in büyük tüccâr âilelerinden birine mensûb olan İsaac Vita Modiano ve dîğer idârecileri de şu şahıslardı: İsaac Rabeno de Botton (Birinci Nâzır), Jacob M. Mosseri (İkinci Nâzır), David Joseph Cohen (Hatîb), Paul İsaac Modiano (K̃âtib), v.s. (Paul Dumont 2013: 66)

Têsîs edildiği 1904 senesini 24 âzâyle kapatan Veritas, İhtilâl arifesinde 150 âzâya ulaşmıştı. Locada, en kalabalık meslek erbâbı, tüccârlardı. Bunlardan yirmi kadarı, büyük tüccâr âilelerine mensûb kimselerdi: Modiano, Saltiel, Saporta, Carasso, Abastado gibi… İkinci sırada, bankacılar vardı: Abraham Abastado, Samuel Amar, Léon Capuano, İsaac Sasson, Saül Amar, Joseph Chinassi (Şinâsî), David Errera, Tevfik Ehat… Üçüncü sırada, simsârlar ve ticârî mümessiller: Jacob Mosseri, David Cohen, Haim Nissim, Paul Modiano, Salomon Néhama, Felix Amar, İsaac Modiano… Kezâ, maârif kesiminden üç isim: Selânik’in gözde mekteblerinden Fransız-Alman Mektebi Müdürü Léon Gattegno, Alliance Israélite Universelle idârecilerinden Leon Dollman ve Joseph Néhama... (Paul Dumont 2013: 67-68)

Bunlardan Joseph Néhama (1880 - 1971), başlangıcından 1940 senesine kadar Selânik Yahûdilerinin târihini hikâye eden yedi cildlik pek mühim bir eserin müellifidir: Histoire des Israélites de Salonique.

Bu vesîleyle de, 1900’lü senelerde 110 civârında mektebiyle Osmanlı İmparatorluğu’nu bir ağ gibi sarmış olan Alliance Israélite Universelle’in, ihtilâlci Localarla işbirliği hâlinde, ihtilâl hareketi içinde yer aldığı gözden kaçmıyor…

İTK’nın Propaganda Şefi Fazlı Necip

Veritas Locası’nda, bunlardan mâadâ, Türk isimli birçok Sabataî faâliyet gösteriyordu: Fazlı Necip, Osman Âdil, (bilâhere Mâliye Nâzırı) Fâik̆ Nüzhet, Tal̃at İsmâil, Mehmed Servet, ilh… (Paul Dumont 2013: 68-69)

Selânik’de -babası ve amcazâdesiyle berâber- Asr (İhtilâli müteâk̆̆ib Yeni Asır) gazetesini neşreden Fazlı Necip (Selânik, 22.4.1868 – İstanbul, 19.6.1932, Nişantaşı C., Maçka Mez.), Maçedônya Risôrta İTK’sının Propaganda Şefiydi:

“1908 İhtilâli zamânında, kendisine, Selânik İttihâd ve Terak̆k̆î Komitası tarafından, Hareketin bütün propaganda faâliyetlerini tanzîm ve tek merkezden idâre vazîfesi........

© Milat