menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Cumhuriyet’in gölgesinde kalan hafıza: Bir milletin kendi değerleriyle imtihanı

23 0
28.10.2026

Tarih, yalnızca kazananların yazdığı zafer hikâyelerinden ibaret değildir. Tarih, aynı zamanda susturulanların hafızası, yasaklanan dillerin sessizliği, ibadetini özgürce yaşamak isteyenlerin mücadelesi ve bir milletin kendi geçmişiyle hesaplaşma cesaretidir. Bir ülkenin büyüklüğü, sadece kazandığı savaşlarla değil, kendi tarihinin karanlıkta kalmış sayfalarına ne kadar dürüst bakabildiğiyle ölçülür.

Bugün Cumhuriyet’in kuruluş sürecini ve inkılaplarını konuşurken şu soruyu sormak zorundayız: Bir millet, bağımsızlığını kazanırken uğruna mücadele ettiği değerlerle neden barışmakta zorlandı?

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Anadolu’nun dört bir yanında verilen mücadele, yalnızca bir toprak savunması değildi. Türküyle, Kürdüyle, Arabıyla farklı toplulukların ortak tarihinin, inancının ve dayanışmasının izlerini taşıyan büyük bir varoluş mücadelesiydi. İnsanlar cephelerde can verirken yalnızca bir devletin sınırlarını değil, ailelerini, yurtlarını, inançlarını ve geleceklerini korumaya çalışıyordu. Ne var ki savaşın ardından kurulan yeni düzenin bazı uygulamaları, toplumun geniş kesimlerinde derin kırılmalara yol açtı.

Asıl mesele, Cumhuriyet’in kurulmuş olması değil; yeni bir devlet inşa edilirken toplumun tarihî birikimiyle, inancıyla ve kimliğiyle nasıl bir ilişki kurulduğudur.

İnkılap mı, Toplumsal Kopuş mu?

Elbette her devlet, çağın ihtiyaçlarına göre kendisini yenilemek, kurumlarını geliştirmek ve toplumun refahını artırmak zorundadır. Ancak yenileşme ile geçmişi değersizleştirmek, çağdaşlaşma ile toplumu kendi köklerinden uzaklaştırmak aynı şey değildir.

Cumhuriyet’in ilk yıllarında gerçekleştirilen hukuk, eğitim ve kültür reformları, yeni bir ulus-devlet kurma hedefi doğrultusunda şekillendi. Fakat bu dönüşümün yöntemi, hızı ve toplumun değerleriyle kurduğu ilişki, bugün bile tartışılmaya devam ediyor.

Ezanın Türkçe okutulması uygulaması, din eğitimi kurumlarının kapatılması veya sınırlandırılması, kılık kıyafet düzenlemeleri ve dinî hayat üzerindeki idari baskılar, toplumun hafızasında derin izler bıraktı. Bu uygulamaların her birini kendi tarihsel bağlamında değerlendirmek gerekir. Ancak tarihsel bağlamı anlamaya çalışmak, yaşanan toplumsal acıları görmezden gelmeyi gerektirmez.

Bir toplumun inancını kamusal hayattan uzaklaştırmayı ilerlemenin ölçüsü saymak, çağdaşlaşmanın kendisini tartışmalı hâle getirir. Çünkü ilerleme, insanı kendi değerlerinden utandırmak değil; onun özgürce düşünebildiği, inanabildiği, eğitim alabildiği ve onurlu bir hayat sürebildiği bir düzen kurmaktır.

Bir milletin geleceğini inşa etmek için geçmişiyle savaşması mı gerekir, yoksa geçmişinin........

© Milat