Bazı yazarlar yaşadıkları devri büyük olaylarla anlatırken bazıları ise gündelik hayatın içinden konuşur. Ahmet Rasim ikinci gruptandır. Onun Şehir Mektupları’nı bugün okurken karşımıza çıkan şey yalnızca eski İstanbul değildir. Aynı zamanda şehrin kokusu, sesi, yaşamın nasıl pahalandığı, insanların nasıl eğlendiği gibi detaylar yazılarına sızar. Rasim’in satırlarında tarih, nutuklarda değil, sokakta dolaşır. Bu yüzden Şehir Mektupları, edebiyat metninden çok gündelik hayat arşividir. Eski günlerin hatırlandığı bu bayram haftasına denk gelen yazıma onu konu etmek istedim.

Pahalılık: Değişen asırlar, benzer yakınmalar

Ahmet Rasim’in dikkatini çeken meselelerden biri, hiç şaşırtıcı olmayacak biçimde, hayat pahalılığıdır. Ekmek fiyatlarındaki artışı anlatırken bunu sadece ekonomik bir veri gibi sunmaz, toplumsal hayatın içine yerleştirir. Yaklaşımı ironiktir. Bir yerde şöyle yazar: “Ekmek fiyatı yalnız şehrimizde yükselmemiştir. Paris’te ve mahall-i sairede (diğer yerlerde) dahi terakki etmiştir.” Ardından kalemi kara mizaha kaçar: “Et pahalanınca ekmeği çok yiyip etten kesmeli, ekmek pahalanınca bol sebze ile idare-i maslahat edivermelidir.”

Bu satırlarda hem ince bir mizah hem de halkın gündelik çaresizliği görülür. Ancak Rasim’in asıl dikkat çektiği nokta, pahalılığın şehir esnafı üzerindeki etkisidir. Lokantacıların, bakkalların, ekmek porsiyonlarının küçülmesini, fiyatların nasıl fırsata çevrildiğini uzun uzun anlatır. Yani mesele sadece enflasyon değildir, aynı zamanda ticari ahlakıdır. Bu dalgalanmadan kimin zarar görüp kimin kazanç sağladığını, halkın zor durumunu kimin lehine çevirdiğini görür. Zira pahalılık herkesin cebine aynı ölçüde dokunmaz. Ekmek fiyatındaki artış, dar gelirli için doğrudan sofrasındaki eksilme anlamına gelirken, esnafın bir kısmı için yeni bir fırsat alanına dönüşebilir. Lokantada küçülen porsiyon, bakkalda incelen tartı, müşteriye sessizce yansıtılan zamlar… Rasim, tam da bu zinciri görünür kılar. Böylece ekonomik sıkıntının, şehir hayatında nasıl bir ahlak sınavına dönüştüğünü açığa çıkarır. Yoksul için geçim derdi büyürken, fırsatçı için kriz çoğu zaman yeni bir kazanç kapısı olur. Rasim’in metinlerinde bu yüzden........

© Kısa Dalga