Babam, tarlaya hiçbir zaman tek bir yılın gözüyle bakmazdı. “Toprak bir senelik değil oğul,” derdi, “her yıl, ötekinin devamıdır.” Aynı tarlaya her sene aynı ürünü ekmezdi. Bir yıl buğday, sonra nohut, ardından mercimek… Bazen de yeşil bırakır, toprağın kendini toparlamasına fırsat verirdi. “Toprak da yorulur,” derdi, “aynı şeyi üst üste istersen küser.”

Bu yaptığının adını sonradan öğrendim: ekim nöbeti, yani ürün rotasyonu. Aynı bitkiyi sürekli aynı toprağa ekersen, toprak belli besinleri kaybeder, hastalıklar artar, verim düşer. Ama ürün değiştikçe toprak dengelenir, kendini yeniler. Mesela baklagiller toprağa azot kazandırır, ardından ekilen buğday bundan faydalanır. Yani bir ürün, kendinden sonrakine zemin hazırlar.

Yıllar sonra sınıfta bunu başka bir şekilde gördüm. Bazı konuları art arda anlatıyor, birbiriyle bağlantısını kurmadan ilerliyordum. Öğrenciler öğreniyor gibi görünüyordu ama bir süre sonra unutuyorlardı. Çünkü bilgi, tıpkı toprak gibi, tek yönlü yüklenince yoruluyordu. Oysa öğrenme de döngü ister.

Bir gün konuları sırayla anlatmak yerine, birbirine bağlayarak........

© İstiklal