İslam medeniyeti; mimari, eğitim, bilim, tıp, matematik ve mühendislik alanlarında, özellikle İslam’ın Altın Çağı olarak bilinen yaklaşık 8. yüzyıldan 13–14. yüzyıllara kadar olan dönemde ve daha sonraki Müslüman devletler zamanında dikkat çekici başarılara imza attı. Müslüman âlimler Yunan, Fars, Hint ve diğer kadim ilim geleneklerinden yararlanmakla yetinmedi; onları tercüme etti, eleştirdi, geliştirdi ve özgün araştırmalarla insanlığın ortak bilgi mirasına önemli katkılarda bulundu. Bu medeniyetin ortaya çıkardığı birçok eser, kurum ve bilimsel çalışma bugün dahi etkisini sürdürmektedir.

Mimari ve Kurumsal Miras

Müslüman toplumların kültürel ve entelektüel canlılığının en görünür delillerinden biri, günümüze kadar ulaşan büyük mimari eserler ve eğitim kurumlarıdır.

Elhamra Sarayı (Granada, İspanya), İslam saray mimarisinin günümüze ulaşmış en seçkin örneklerinden biridir. Büyük ölçüde 13. yüzyıldan itibaren Nasrî Hanedanı tarafından inşa edilmiştir. Kompleks; gelişmiş geometrik çini süslemeleri, Arap hat sanatı, arabesk motiflerle işlenmiş stuko bezemeler, mukarnaslı tonozlar ve çeşmeler ile bahçeleri besleyen ileri hidrolik sistemleriyle dikkat çeker. Bugün UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde bulunan Elhamra, Endülüs estetiğinin, geometrik düşüncenin ve mühendislik becerisinin görkemli bir şahididir.

Bağdat’taki Beytü’l-Hikme (Bilgelik Evi), Abbâsî halifeleri döneminde, özellikle Halife Me’mun’un 813–833 yılları arasındaki yönetimi sırasında önemli bir ilim merkezi hâline geldi. Kütüphane, tercüme ve ilmî çalışma merkezi olarak farklı kültürlerden âlimleri bir araya getirdi. Yunan, Fars, Hint ve diğer ilim geleneklerine ait eserler burada tercüme edildi, incelendi ve geliştirildi. Bu ilmî hareket matematik, astronomi, tıp ve felsefe gibi alanların gelişmesine önemli katkılar sağladı.

Eğitimin kurumsallaşmasının önemli örneklerinden biri Fâtıma el-Fihrî’nin çalışmasıdır. 859 yılında kendi mirasını kullanarak Fas’ın Fez şehrinde Karaviyyîn Camii’ni ve onun çevresinde gelişen eğitim kurumunu kurdu. Karaviyyîn, dünyanın en eski ve kesintisiz faaliyet gösteren yüksek öğretim geleneklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Burada dinî ilimlerin yanı sıra dil, matematik, tıp ve astronomi gibi alanlarda da eğitim verilmiştir.

Kahire’deki El-Ezher, 970 yılında Fâtımîler tarafından bir cami olarak kurulmuş, sonraki dönemlerde Sünnî İslam ilimlerinin en önemli merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Asırlar boyunca âlimler yetiştiren El-Ezher, bugün de İslam dünyasının en etkili yüksek öğretim kurumlarından biridir.

Hint alt kıtasında Delhi’deki Kutub Minar, yaklaşık 1199 yılında Kutbüddin Aybek tarafından başlatılmış ve büyük ölçüde İltutmuş döneminde tamamlanmıştır. Yaklaşık 72,5 metre yüksekliğindeki minare ve çevresindeki külliye, Kuzey Hindistan’daki erken Müslüman hâkimiyetinin ve İslamî mimari ile yerel sanat geleneklerinin birleşmesinin önemli sembollerindendir. Bugün UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.

Agra’daki Tac Mahal, Babür İmparatoru Şah Cihan tarafından 1630’lu yıllarda eşi Mümtaz Mahal’in hatırasına yaptırılmıştır. Beyaz mermeri, olağanüstü simetrisi, değerli taş kakmaları, hat........

© Haber7