1-) ÇED’in Tanımı ve Amacı

Bilindiği üzere, ÇED’in temel görevi, projenin çevresel etkilerini göstererek hem çevreyi korumak hem de yatırımcıların doğru karar vermelerini sağlamaktır. Çevresel Etki Değerlendirme Raporu’nun amacı çevresel açıdan daha olumlu etki yaratabilecek alternatiflerin bulunup bulunmadığını belirlemek, projenin toplum sağlığı açısından hangi riskleri barındırdığını, projeye konu yatırım yapılırken hangi çevre koruma önlemlerinin alınacağı gibi konularda çözüm önerisi sunmaktır.

2-) ÇED Raporunun Gerekli Olduğu Faaliyetler

Hangi faaliyetlere ÇED Raporunun hazırlanacağı hususu, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin Ek-1’inde yer alan listede tek belirtilmiştir. Bunlardan bazıları hidroelektrik enerji santralleri, rüzgâr enerji santralleri, proje alanı 20 hektar ve üzerinde veya kurulu gücü 10 MWm ve üzerinde olan güneş enerji santralleri, jeotermal enerji santralleri, doğalgaz sıvılaştırma ve gazlaştırma tesisleri, ham petrol rafinerileri, yollar ve havaalanları, şeker fabrikaları, orman ürünleri ve selüloz tesisleri, çimento fabrikalarıdır. Bu projelere, “ÇED Gereklidir” kararı verilen projelere ve kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya alan genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesinin Ek-1’deki listede yer aldığı projelere, ÇED raporu hazırlanması zorunludur.

3-) ÇED Raporunun Hukuki Niteliği ve Raporu Vermeye Yetkili Makam

ÇED Raporu, hukuki niteliği itibarıyla bir idari işlemdir. Dolayısıyla bir idari işleme karşı hangi sebeplerle dava açılıyorsa ÇED raporuna da aynı şekilde dava açılır. Projenin kurulmasının planlanması aşamasından itibaren gerektiği hallerde önlemlerin alınıp alınmadığının, projenin sonlandırılması hatta sonlandırıldıktan sonraki süreçlerde çevreyi korumaya yönelik verilen taahhütlere uyulup uyulmadığının denetlenmesi, idare tarafından yapılır. ÇED konusunda karar vermeye yetkili makam, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığıdır. Bakanlık, Yönetmeliğe tabi projeler hakkında; “ÇED Olumlu”, “ÇED Olumsuz”, “ÇED Gereklidir” veya “ÇED Gerekli Değildir” kararlarını verebilir. Ancak Bakanlık gerekli gördüğü durumlarda “ÇED Gereklidir” veya “ÇED Gerekli Değildir” kararının verilmesi konusundaki yetkisini, sınırlarını belirleyerek il müdürlüğüne (valiliğe) devredebilir.

4-) ÇED Raporu/Kararı Türleri

1.      ÇED Gerekli Değildir Raporu, projenin yapılacağı çevreye herhangi bir olumsuz etkisinin olmayacağı anlamına gelmektedir. Bu raporun alınmasından sonra direkt faaliyete başlanabilir.

2.      ÇED Gereklidir Raporu, projenin yapılacağı çevreye olumsuz etkisinin olması ihtimaline binaen verilir. Burada projenin çevreye  etkileri değerlendirilir.

3.      ÇED Olumlu Raporu, proje “ÇED Gerekli Değildir” kriterini aşıyorsa yani “ÇED Gereklidir” kapsamına giren bir faaliyet söz konusuysa alınması gereken rapordur.

4.      ÇED Olumsuz Raporu ise projenin çevreye, geri dönülemeyecek düzeyde olumsuz etki edeceği saptanırsa verilir. Projenin yapılacağı yöre örneğin doğal sit alanıysa, duyarlı bölgeyse, ormanlık alansa ya da su kaynaklarına olumsuz etki edecekse olumsuz rapor verilir. Bu raporun verilmesi halinde ilgili projenin o yörede yapımı iptal edilir.

2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 10 maddesine göre “ÇED Olumlu” Kararı veya “ÇED Gerekli Değildir” Kararı alınmadıkça projelerle ilgili onay, izin,........

© Günışığı Gazetesi