Morreu Gonzalo Rei Chao, que nacera en 1945. Coñecémonos na antiga República de Xenebra, na tenda de tabaco de Davidoff escollendo uns puriños ou «cigarrilhas». El traballaba por alá e eu fora onda Carlos Díaz, editor, para axudalo cuns panfletos literarios da colección Roi Xordo que lle habían quedar un mundo ben. Daquela, nos círculos galegos de Xinebra (no café Bagatelle, no chambo dos domingos, nas sociedades), notábase excitación sobre o tránsito monárquico en España e ausencia de autodeterminación para Galicia. Nas disputas había presencia de veteranos galegos do Felipe e funcionarios das Nacións Unidas como A. Alvajar, José Ángel Valente, Xoán Anllo. O amigo, hoxe recordado, estaba presente en todas partes. El cantaba coma ninguén a Internacional en galego, versión de Cabanillas, que era semioficial por aló.

Rei Chao era un detallista da memoria: «Le détail surtout le détail». Estas eran para el as palabras de orde. Chao era unha mistura de etnógrafo, sociólogo e lector de novela. Ás veces arriscábase no exercicio da clandestinidade política. Tamén era gastrónomo no estilo fundado por Brillat-Savarin que non desprezou nunca o barroquismo «gourmand» ou sexa comellón. «La casa de la Troya», a novela ignorada por algúns intelectuais, gustáballe moito. Soía referirse Gonzalo a unhas páxinas nas que Pérez Lugín, o autor da novela compostelá, describe unha escena na que os xoves beben e dan vivas a Rosalía de Castro e Eça de Queiroz manifestándose nacionalistas galegos e lusitanistas. X. A. Da Silva é o único académico (Universidade de Vigo) que na actualidade ten estudado este episodio da famosa novela de Pérez Lugín.

Sabía moito Gonzalo de peixes de río e con el podiamos aprender que algunhas especies en estado larvario deberían ser chamadas «anduriño e nunca ‘alevín’». Sabía tamén de árbores e que, un dos máis belos de Galicia é o chamado «virgondoiro» ou «padón» ou «ludeiro», de nome linneano celtis australis. É unha árbore que me recorda as marxes do río Miño ao seu paso por Ourense.

Un día Gonzalo abriu unha librería en Compostela a carón da casa de comidas do «Asasino» na cal fixera Valle-Inclán as súas derradeiras refeccións cando se repregara á Terra para morrer nela. Tiña que ver o «Asasino» de Santiago co «Cabaret des Assassins» de Montmartre? Gonzalo sostiña que si por unha súa tendencia á narrativa de anécdotas. El, polos amigos de entón, foi coñecido o resto da vida como Gonzalo Virgondoiro. Na súa derradeira etapa o noso amigo dedicouse, con éxito, ás artes de representación no cine, na radio, no teatro e na televisión. Séxalle a terra leve ao camarada e amigo.

© Faro de Vigo