Τέσσερις στρατηγοί κινάν και παν/Για πόλεμο στο μακρινό το Ιράν/Ο πρώτος από πόλεμο δεν κάτεχε/Ο δεύτερος στις κακουχιές δεν άντεχε/ο τρίτος ήταν υποκείμενο γελοίο/κι ο τέταρτος φοβότανε το κρύο.

Οι στίχοι αυτοί, που προσέχθηκαν ήδη στη χώρα μας με την ευκαιρία και άλλων επιθέσεων κατά του Ιράν, πρωτοτραγουδήθηκαν το 1956-57. Είναι μέρος της μετάφρασης του Οδυσσέα Ελύτη για την ιστορική παράσταση του έργου του Μπρεχτ «Ο καυκασιανός κύκλος με την κιμωλία», που συντομεύτηκε στα ελληνικά ως «Ο κύκλος με την κιμωλία», με μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, σκηνικά Γιώργου Βακαλό και στον ρόλο του κεντρικού προσώπου, του Αζντάκ, τον Γιώργο Λαζάνη. Μια ευλογημένη σύμπραξη ταλέντων που συνέθεταν, ο καθένας συμβάλλοντας με τη μοναδικότητά του, ένα σπάνιο σύνολο.

Κάποιοι θεώρησαν αργότερα πως η παράσταση δεν έμεινε πιστή στο πνεύμα του Μπρεχτ μετατρέποντας το κοινωνικό δίδαγμά του σε παραμυθάκι. Θεωρώ λανθασμένα. Πρώτον, διότι ξεχνούσαν ότι η αιχμηρή κωμικοτραγική αλληγορία που έστησαν ο Κουν και οι συνεργάτες του ανέβηκε στα πρώτα μετεμφυλιακά χρόνια, όταν ο πολιτικός λόγος όφειλε, εν αντιθέσει με την πρόσφατη αμετροέπεια, να είναι ταυτοχρόνως μετρημένος και εύστοχος. Και, δεύτερον, διότι η ευστοχία αυτή επιβεβαιώνεται και από το ότι οι συγκεκριμένοι στίχοι του Ελύτη επανέρχονται με την αντοχή αρχαίου ή λαϊκού ρητού για να καταγγείλουν τη φονική αλαζονεία που ξεπροβάλλει ξανά και ξανά μπροστά μας.

Ιράν. Μια χώρα με χιλιετίες πολιτισμού, με πληθυσμό ογδόντα πέντε, περίπου, εκατομμύρια κατοίκους και με έκταση ενός εκατομμυρίου εξακοσίων σαράντα οκτώ τετρ. χιλιομέτρων, δέκατη έβδομη σε μέγεθος στον κόσμο. Αυτοί που κυβερνούν στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ πίστεψαν, όπως υποστηρίζουν αναλυτές, ότι οι βομβαρδισμοί και οι δολοφονίες του προέδρου και άλλων ηγετών της χώρας θα έμεναν χωρίς απάντηση, αν δεν οδηγούσαν και σε αλλαγή καθεστώτος κάμπτοντας τη θέληση των υποστηρικτών του για αντίσταση ή και ενθαρρύνοντας τους αντιτιθέμενους προς αυτό να εξεγερθούν κατά της κυβέρνησής τους.

Με την πέραν των προβλέψεών τους συνέχιση του πολέμου και την ολοένα και μεγαλύτερη διεθνοποίηση των εχθροπραξιών, οι επιτιθέμενοι υπόσχονται μια κόλαση χωρίς τέλος και όρια. Χρησιμοποιώντας ένα λεξιλόγιο που κανείς συναντά σε χολιγουντιανές ταινίες βίας οι οποίες πάντως, ιδίως αν αναφέρονται στην παραδοσιακά θεοσεβούμενη μαφία, δεν πιάνουν εύκολα στο στόμα τους τη θρησκεία των αντιπάλων τους.

Ξέροντας ότι στα χέρια τους βρίσκονται όπλα που αρκούν να εξαφανίσουν τον πλανήτη -όπως γίνεται στην προφητική δυστοπία με τίτλο «Πεντάγωνο καλεί Μόσχα» του Κιούμπρικ- η ανθρωπότητα κρατά την ανάσα της. Το τραγούδι όμως του «Κύκλου με την κιμωλία» επιμένει: Τέσσερις στρατηγοί κινάν και παν/ αλλά δεν φτάνουνε ποτέ στο Ιράν.

© EFSYN