Između Evrope i Azije, Rusije i Bliskog istoka, Kavkaza i Crnog mora, Gruzija je vekovima učila kako da sačuva ono što smatra svojim. U Tbilisiju se ta istorija ne nalazi samo u muzejima i udžbenicima: Vidi se na fasadama, u crkvama, na pijacama i za stolovima za kojima gost još nije završio jedno jelo, a domaćin već donosi sledeće.

Za putnika iz Srbije, sve je dovoljno drugačije da bude egzotično, a istovremeno dovoljno poznato da ponekad iznenadi.

Tbilisi se ne otkriva odjednom.

Grad se spušta niz brda prema reci Kuri, odnosno Mtkvariju kako je nazivaju Gruzijci, čas monumentalno i široko, čas kroz tesne ulice u kojima se stare kuće sa drvenim balkonima naslanjaju jedna na drugu. Pored obnovljenih fasada stoje zgrade koje kao da čekaju neku bolju godinu, nekoliko ulica dalje niču savremeni hoteli, restorani i staklene konstrukcije.

U toj neujednačenosti Tbilisi na trenutke podseća na Beograd.

Ne toliko arhitekturom koliko načinom na koji grad funkcioniše. Staro i novo ovde nisu uredno razdvojeni. Socijalističko nasleđe, orijentalni detalji, pravoslavne crkve, moderne zgrade, grafiti, mali lokali i široke avenije postoje istovremeno, često u istom kadru. Grad nije ispoliran do sterilnosti i upravo zbog toga ostavlja utisak mesta u kojem se zaista živi.

Tbilisi je politički, kulturni i ekonomski centar Gruzije već oko petnaest vekova. Prema podacima gruzijskog zavoda za statistiku, početkom 2024. u gradu je živelo oko 1,26 miliona ljudi.

I samo ime grada govori nešto o njegovoj geografiji. Potiče od gruzijske reči „tbili“, odnosno „topao“, a vezuje se za termalne izvore oko kojih je, prema legendi, kralj Vahtang Gorgasali u petom veku odlučio da podigne grad. Sumporna kupatila u četvrti Abanotubani i danas su jedan od njegovih najprepoznatljivijih simbola.

Ali da bi se razumeo Tbilisi, potrebno je pogledati mnogo dalje od njegovih granica.

Zemlja između velikih suseda

Gruzija se nalazi na Južnom Kavkazu, na prostoru koji je vekovima bio raskrsnica imperija, trgovačkih puteva, vojski i kultura. Na severu je Rusija, na jugu Turska i Jermenija, na jugoistoku Azerbejdžan, dok na zapadu izlazi na Crno more.

Na mapi je relativno mala. Geopolitički, međutim, nalazi se na prostoru na kojem su se interesi velikih sila retko mimoilazili.

Zbog toga se i savremena Gruzija teško može posmatrati bez istorije.

Persijska i osmanska carstva borila su se za uticaj na ovom prostoru, kroz Kavkaz su prolazili Mongoli i druge osvajačke vojske, a početkom 19. veka gruzijske zemlje postepeno su uključene u Rusko carstvo. Posle kratkog perioda nezavisnosti nakon Ruske revolucije, Gruzija je 1921. sovjetizovana, a punu državnu nezavisnost ponovo je stekla 1991. godine.

Ta prošlost nije samo istorijska fusnota. Ona je deo načina na koji Gruzijci danas razumeju sopstvenu državu.

Lokalna prijateljica to objašnjava mnogo jednostavnije nego što bi to mogao bilo koji istorijski pregled: kroz ovu zemlju su, kaže, vekovima prolazili osvajači sa svih strana. Kada nikada ne znaš ko sledeći dolazi preko planine, naučiš da čuvaš svoje, ali i da gosta primiš za sto.

To je, naravno, lično tumačenje istorije, a ne istorijska zakonitost. Ipak, dobro opisuje jednu od prvih stvari koje stranac primećuje u Gruziji – gostoprimstvo ovde nije turistički slogan već važan deo društvene kulture.

Gost se hrani. Gostu se sipa vino. Gost se upoznaje sa porodicom. A obrok lako preraste u događaj.

Tu Gruzija počinje da deluje neobično poznato nekome ko dolazi iz Srbije.

Pravoslavlje kao deo nacionalnog identiteta

Na tom........

© Danas