Stvarane su male enklave dinarskih zajednica, pa je tako moguće i dan-danas u pojedinim mestima Bačke čuti srpski jezik tipičnog Crnogorca sa Cetinja, Ličanina iz Gračaca ili Dalmatinca iz Obrovca

U oktobru mesecu ove godine bilo je okruglo osamdeset godina od početka organizovanja i sprovođenja najobimnijeg preseljenja stanovništva slovenskog juga u njegovoj novijoj istoriji. U pitanju je druga jugoslovenska posleratna kolonizacija Vojvodine koja je u najvećoj meri zahvatila stanovništvo tzv. pasivnih krajeva, odnosno populaciju planinskog masiva Dinarida, ali i uz znatan broj migranata iz južne Srbije (neznatno iz Makedonije i Slovenije).

Ondašnje jugoslovenske komunističke vlasti imale su dva zadatka koja bi kolonizacijom trebalo rešiti. Prvi zadatak je bio brojčano popunjavanje teritorije opustele egzodusom podunavskih Švaba, a drugi zadatak se odnosio na agrarnu reformu kojom je trebalo raspodeliti zemljišni fond Vojvodine tako da, pre svega, sitni seljaci i bezemljaši budu namireni, a veliki posednici onemogućeni da ukrupnjavaju posed.

Nosioci ovih promena u za njih novom svetu bili su ljudi iz bitno drugačijeg geografskog, biološkog, ekonomskog, socijalnog, kulturnog i svakog drugog miljea u odnosu na vojvođanski, ali ljudi koji su svojim učešćem u Narodnooslobodilačkom ratu stekli zasluge za učešće u ovom „eksperimentu“. U južne ravničarske krajeve nekadašnje Ugarske poslate su gorštačke familije boraca iz Dalmacije, Like, Korduna, Banije, Bosne, Hercegovine i Crne Gore, koje su u izvesnom smislu obavljale ulogu neformalnih graničara novouspostavljene države i socijalističkog poretka. Pošto sam i sam potomak kolonista iz gorenavedene potonje države, to ću se iz subjektivnih razloga osvrnuti na doživljaj crnogorskog kolonističkog nasleđa i na pitanje gde smo osamdeset godina kasnije.

Na prvom mestu bi trebalo razumeti duh mesta u kojem su se kolonisti obreli, odnosno pojmiti Vojvodinu kao teritoriju kojom se planski upravlja, što podrazumeva određeni sistem znanja, tehnologija, pa i određeni svetonazor kako bi se živelo u simbiozi sa okruženjem. Kada bismo slikovito zamislili državni aparat Vojvodina na toj slici predstavlja alat, odnosno tehnologiju jednog društva pošto je i sama iznikla iz ništavila plahovitosti Dunava i Tise, podzemnih voda, močvara, baruština, pijavica, komaraca i malarije.

Ravnicu kakvu danas poznajemo u najvećoj meri su izgradili oni koji su nakon Drugog svetskog rata morali da odu iz Jugoslavije (ali i iz svih istočnoevropskih socijalističkih zemalja) i ta zajednica podunavskih Švaba se s pravom može nazvati jedinim „školovanim“ upravljačem ravnice. Ovo pre svega jer su u pitanju bili ljudi koji su u 18. veku naseljavani u više talasa u Vojvodinu (ali takođe u Slavoniju, Baranju, delove Rumunije i Ukrajine) iz nekadašnje Švabije, danas su to nemačke pokrajine Baden-Virtenberg i Bavarska.

Ti nemački kolonisti dolazili su kao misionarski posvećenici i zemljoradnici čiji je zadatak bio da osposobe južne krajeve carstva za život posle dugogodišnjih ratova sa Turcima iza kojih su ostali pustoš i neartikulisana priroda.

Dakle, švapski kolonisti nisu došli kao ratnici, iako je cilj svakako bio i popuna lojalnim stanovništvom, već zemljodelci i reprezenti sistema koji je podizao čitava naselja, skretao tokove reka, prokopavao kanale, podizao prevodnice i fabrike, odnosno kultivisao ravnicu.

Nestanak švapskih kolonista, njih oko 350 hiljada, značio je dolazak dinarskih koji nisu bili ni blizu spretni i učeni kako da se vladaju i upravljaju u novonastaloj situaciji – pred njima je bio (i dalje je) veliki izazov........

© Danas