Etik felsefede bir davranışın doğru ya da yanlış olduğunu açıklayan üç temel yaklaşım öne çıkar. Deontolojik (mesleki etik) yaklaşıma göre, kişinin yanlış eylemden kaçınmasını sağlayan kurallar önceden belirlenmiştir ve meslek mensupları bu kurallar çerçevesinde davranır. Kantçı etik bu görüşü tamamlar. Kant’a göre ahlaken doğru eylem, koşulsuz buyruğa uygun olandır. Bu buyruğun özü şudur: “Öyle davran ki eyleminin ilkesi aynı zamanda evrensel bir yasa olabilsin.” Ödev ahlakı olarak da anılan bu yaklaşım, insanı araç değil amaç olarak görür ve sonuç ne olursa olsun doğru olanın yapılmasını salık verir.

Buna karşılık yararcı etik, bir eylemin ahlaki değerini doğurduğu sonuçlara göre değerlendirir. Bu anlayışta ölçüt, en fazla sayıda insan için en yüksek yararın sağlanmasıdır. Erdem etiğinde ise esas olan, iyi insan olmaktır. Kişi sağlam bir etik kavrayışa ve ahlaklı bir karaktere sahipse, karmaşık yaşam ilişkileri içinde her durumda doğru eylemi gerçekleştirme yeteneğine sahip olabilir.

HUKUKUN AHLAKI NEDİR?

Etik felsefenin bu yaklaşımları hukuk alanına uygulandığında, öncelikle “Hukukun ahlakı olur mu” sorusu gündeme gelir. Ahlak, kuşkusuz insana özgü bir niteliktir; ancak dilin ve düşüncenin sağladığı olanaklarla, analoji ve alegori yoluyla hukuk için de ahlak kavramını kullanmak mümkündür. Nasıl ki bir kişiye “ahlaksız” dendiğinde, ondan beklenilmeyen, onaylanmayan bir davranış sergilediği ve kınandığı anlatılmak istenirse, benzer biçimde, bir hukuk düzeni için de kendi varlık nedenine ve temel ilkelerine aykırı davrandığında, “ahlakını yitirdiği” söylenebilir.

Bu nedenle, “Hukukun ahlakı nedir” sorusuna açıklık getirmek gerekir.

Hukuk kavramı, her şeyden önce kurallara dayalı bir düzeni ifade eder. Tarihsel gelişim içinde hukuk düzeni; keyfilikten yasallığa, gelenekten kurala ve ahlaki ilkeden pozitif norma doğru evrilmiş, modern dönemde ise “hukuk devleti” anlayışına ulaşmıştır. Bu yönüyle hukuk, yalnızca biçimsel bir normlar bütünü değil, aynı zamanda anayasal işlevselliğe sahip bir toplumsal düzen çerçevesidir. Hukuk, adalete yönelmiş bir toplumsal düzen demektir. Kimilerince de “Hukuk, asgari ahlaktır.” Bu çerçevede hukukun ahlakı, onu hukuk yapan temel niteliklerde; yani........

© Cumhuriyet