Birikim'de bu yıl yayımlanan dört yazıda aynı soruyu farklı ölçeklerde sormuştum: iklimi kim, hangi kararla değiştiriyor ve bu değiştirme nasıl adlandırılıyor?[1] Dördü de Antalya'yı işaret etti, ama hiçbiri Türkiye'nin ev sahipliğine ve bu ev sahipliğinin örttüğü imzalara girmedi. Ya Fosil Düzen Ya Devrim'in[2] (bundan sonra Fosil Düzen) yayımlanmasından birkaç hafta sonra, COP31'in açılışına günler kala, bu yazı o eksiği kapatmayı deniyor. Soru basit: Türkiye bu zirveye giderken ne imzaladı ve bu imzalar neden konuşulmuyor?

Örtünün yeni adı: ev sahipliği

Türkiye'de iklim anlaşmaları, fosil dönüşümün örtüsü olarak çalıştı. 2004'te BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne taraf olunduğu yılın ertesinde rödovans yoluyla kömür üretimi modeline geçildi. 2009'da Kyoto'ya taraf olundu ve 2012 "kömür yılı" ilan edildi. 2021'de Paris Anlaşması TBMM'den, arkasına eklenen iki nükleer anlaşmayla yedi dakika arayla geçti.[3] Her eşikte uluslararası bir taahhüt, yurtiçinde bir fosil hamlesiyle birlikte anıldı.

2026'da örüntü biçim değiştirdi: bu kez örtüyü taşıyan anlaşma, ev sahipliği anlaşmasının kendisi. 449. sayıdaki yazıda anlattığım gibi, COP31'in maliyetine ilişkin anlaşma TBMM'den yalnızca beş ret oyuyla geçti. Taraf olmak bir örtüydü. Zirveye ev sahipliği yapmak ise örtünün en geniş biçimi. Ev sahibi, gündemi belirler, ana temayı seçer (Sıfır Atık), elektrifikasyon taahhüdü gibi bir başlık atar ve ülkenin aynı yıl içinde imzaladığı her şeyi bu başlığın gölgesine çeker.

Bunun bedeli, "Türkiye’de iklimi değiştirme siyasetinin adlandırılması" başlıklı yazımın açılışında söz ettiğim üçlünün (siyasetsizleştirme, özensizleştirme, fiilsizleştirme) bir çöküşe varmasıdır. Çöküş derken eleştirinin nesnesini kaybetmesini kastediyorum. Fail ve fiil ortadan kalkınca eleştirilecek bir karar kalmaz, yalnızca bir hedefin ne kadar tutturulduğu ölçülür. Siyasi tartışmanın yerini bir not cetveli alır.

Zirveye giden yolda on sekiz fosil, beş nükleer imza

Eylül 2025'ten Kasım 2026'ya, yani ev sahipliği pazarlığının sürdüğü aylardan zirvenin eşiğine kadar, Türkiye'nin imzaladığı fosil yakıt anlaşmalarını listeleyince[4] COP31'in adlandırma siyasetindeki rolü ortaya çıktı: iklim değişikliğini hızlandırmayı maskelemek. Sürekli güncellediğim bu listede dönem içinde kalanların sayısı şimdilik en az on sekiz; bu sayı kesin bir toplam değil, bir gösterge. Bunlar uzun vadeli LNG alım sözleşmeleri (Mercuria, SEFE, ENI), esnek LNG paketleri (Shell, BP), boru hattı gazı (SOCAR, Absheron), TPAO'nun arama ve üretim ortaklıkları (ExxonMobil, Chevron, TotalEnergies), yurtdışı sahalar (Kerkük, Suriye, Libya, Pakistan) ve Sakarya sahasının deniz altı altyapısı. Neyin "anlaşma" sayıldığını dipnotta açıklıyorum. Mutabakat zaptlarını da dahil ettim, çünkü siyasi iradenin ilk yazılı hali onlar. Ama bu anlaşmalar ne muhalefetin ne de iklim örgütlerinin gündemine girdi. Bu kadar yoğun bir fosil-nükleer-maden anlaşması trafiği, ülkedeki kontrollü karşı alanın rolünü bize anımsatıyor; bu kavrama aşağıda döneceğim.

Hacmi açıklanan gaz sözleşmelerinin toplamı yaklaşık 128,5 milyar metreküp. Bunun yalnızca yanmasından yaklaşık 242 milyon ton karbondioksit çıkar.[5] Bu, Türkiye'nin 2024'teki toplam sera gazı salımının yaklaşık beşte ikisine denk. Mercuria sözleşmesi tek başına 2045'e kadar uzanıyor, yani "2053 net sıfır" hedefine sekiz yıl kalana kadar. Bu imzalar bir geçişi değil, en az yirmi yıllık bir fosil kilidini belgeliyor.

Listenin en öğretici kısmı tarihlerde. COP30, COP31'i Antalya'ya, müzakere başkanlığını Avustralya'ya veren uzlaşmayla 22 Kasım 2025'te Belém'de kapandı. Kapanışı izleyen altı hafta içinde beş imza atıldı: 2 Aralık'ta TPAO'nun Pakistan'daki beş imtiyaz sözleşmesi, 3 Aralık'ta SEFE ve ENI ile on yıllık LNG sözleşmeleri, 28 Aralık'ta Woodside ile uzun vadeli LNG sözleşmesi ve 31 Aralık'ta Sakarya sahasının üçüncü aşaması için Saipem sözleşmesi.[6] Woodside, Avustralya'da North West Shelf LNG tesisinin kırk yıllık ömür uzatmasını alan şirket. Avustralya yazısında anlattığım "onay paradoksu"nun sahibi o.[7] BOTAŞ ile ön anlaşmayı Eylül'de imzalamışlardı. Sözleşme, Antalya'nın ev sahipliği ve Avustralya'nın müzakere başkanlığı kesinleştikten sonra bağlayıcı hale geldi. Zirvenin ev sahibi ile müzakere başkanının ülkesi, zirveden önce aynı şirketin defterinde buluştu.

Fosil anlaşmalar yolunu bulunca peşini yeni nükleer imzalar takip etti. Kasım 2025'te KEPCO ile Sinop için bir işbirliği mutabakatı, Mart 2026'da CANDU teknolojisi için fizibilite mutabakatı ve 22 Ekim 2026'da Kanada ile nükleer maddeleri de içeren bakanlar ortak bildirisi imzalandı. 3 Kasım 2026'da, zirveden altı gün önce, Seul'de Kore İhracat-İthalat Bankası ile nükleer finansman mutabakatı ve bir enerji işbirliği mutabakatı imzalandı.[8] Sinop için konuşulan rakam dört ünite ve yaklaşık 30 milyar dolar.

Nükleerin bu yazıya girmesinin nedeni, nükleer santrallerin emisyonu değil, nükleerin adlandırmadaki işlevi. Avustralya'da Peter Dutton'ın yedi reaktör planı, reaktörleri beklerken kömür santrallerinin ömrünü uzatma hamlesiydi. Türkiye'de "köprü yakıt" ve Akkuyu adlandırmaları aynı işlevi görüyor: on yıl sonra gelecek bir "temiz" kapasitenin vaadi, bugün imzalanan yirmi yıllık gaz sözleşmelerini bir geçiş döneminin parçası gibi gösteriyor.

İklim değişikliği ithalatı cenneti

Fosil Düzen'in üçüncü bölümü bir soruyla açılıyor: İklim değişikliği ithal edilebilir mi? Evet, edebilir; ediyor da. Bu on sekiz anlaşma, daha çok fosil yakıtın ithal edileceğini ve mevcut fosil düzende Otomobil Cumhuriyeti, Beton Cumhuriyeti ve İthal Kömür Cumhuriyeti'nin de güçleneceğini gösteriyor. Türkiye, kömürünü, gazını ve petrolünü ithal ederken o yakıtların üretim zincirini, altyapısını ve kilitlenme süresini de ithal ediyor. Gaz Louisiana'dan, Hazar'dan, Woodside'ın portföyünden gelir, ama yanma Türkiye'nin envanterine yazılır. Sözleşmeyi ise bir başkası değil, BOTAŞ imzalar.

Bu ilişki yeni değil. Kitabın ikinci bölümünde anlattığım gibi, Marshall Planı yıllarında Türkiye'nin karbonizasyonu dışarıdan finanse edilen bir kalkınma projesi olarak kuruldu. Marshall Planı aslında Kıta Avrupası'nı el değmemiş Orta Doğu petrolüne........

© Birikim