NAZA: İsrail’in Soykırım Mesaisi
Yuval Abraham ve Rachel Szor, İsrail’in üç senedir Gazze’de sürdürdüğü soykırımı içeriden tanıklıklarla belgeledikleri NAZA’da yirmi dört İsrailli asker ve istihbarat görevlisini Tel Aviv’in çatılarında konuşturuyorlar. Kimlikleri gizlenen bu insanların arkasında şehrin ışıkları var. Kamera zaman zaman çevredeki evlere dönüyor; televizyon seyreden, kitap okuyan, egzersiz yapan İsraillileri görüyoruz. Gazze’deki yıkımın yanı başında –60 kilometre kuzeyinde– Tel Aviv’deki hayatın “normal seyri”nde devam etmesi, anlatılanların ağırlığını daha da artırıyor. Üstelik konuşanlar, yıkımı uzaktan seyreden İsrailliler değil; saldırıların hazırlanmasında ve uygulanmasında bizzat görev alan kişiler. Film, onların anlattıklarıyla çevrelerinde akıp giden gündelik hayatı yan yana getirerek, bir soykırıma katılmanın nasıl sıradan bir iş gibi yaşanabildiğini gösteriyor.
Bu sıradanlaşmanın askerlerin kullandığı dilde de bir karşılığı var: NAZA, İbranice “tali hasar” anlamındaki nezek agavi ifadesinin kısaltması. Askerlerden biri, on beş Filistinlinin öldürüleceğini, ölenlerin arasında kadınların ve çocukların olacağını söylemek yerine “15 NAZA” dediklerini anlatıyor. Öldürülecek insanlar bir hesap kalemine çevrildiğinde, onların ölümüne karar vermenin ahlaki sorumluluğundan sıyrılmak da kolaylaşıyor. “Tali” sözcüğü bu bakımdan işlevini yerine getiriyor: Bir Filistinlinin ölümü, askeri hedefe ulaşmanın yanında önemsiz bir ayrıntıya dönüşüyor. Dahası, bu ölümler saldırıdan sonra ortaya çıkan, öngörülememiş bir sonuç olarak kayda geçirilmiyor; daha saldırı kararı alınırken hesaba katılıyor. Kaç sivilin öleceği tahmin ediliyor ve bu sayı kabul edilebilir bulunuyor. “Tali hasar” denilen şey, sivil ölümlerinin önceden bilinerek göze alınması.
Askerlerden biri, arkadaşlarıyla geceleri birlikte vakit geçirmenin, ortak iş yapmanın, “teşrik-i mesai"nin kendisine eğlenceli geldiğini anlatıyor. Sözünü ettiği iş, Gazze’li sivillerin çoluk çocuk öldürüleceği bombalı saldırıları planlamak. Yönetmen, bir soykırıma iştirak ettiğinin farkında olup olmadığını sorduğunda bunu da hiç istifini bozmadan kabul ediyor. Bu rahatlık, yapılanların bilinmediği ya da sonuçlarının kavranamadığı açıklamasını boşa düşürüyor. İnsan neye katıldığını bildiği halde, yaptığı işi arkadaşlık ilişkileri, meslek alışkanlıkları ve görev duygusu içinde pekâlâ normalleştirebiliyor. Arkadaşlarla geçirilen gecenin verdiği keyifle o gece ölümüne karar verilen insanların başına gelenler, aynı kişinin zihninde birbirine karışmadan durabiliyor. Katliama katılmakla şehirli, eğitimli, gündelik hayatında gayet makul biri olmak arasında sanıldığı kadar büyük bir mesafe yok.
Görünen o ki İsrail ordusu tarafından kullanılan teknoloji de askerlerin yaptıkları katliamla katliamın sorumluluğu arasındaki mesafeyi hayli açıyor ve İsrail’in yapay zekadan sofistike bir kitlesel katliam aracı olarak yararlanmakta epey ileri gittiği anlaşılıyor. Örneğin, Hamas’ın aktif olduğu bir muhitte çalışan bir fırıncının telefon görüşmeleri ve hareketleri, yapay zekâ tarafından bir militanınkine benzetilebiliyor. Sistem kişiyi “terörist” olarak etiketlediğinde, onunla birlikte öldürülebilecek aile fertleri ve çevresindeki insanlar da kabul edilebilir sivil kayıp hesabına yazılıyor. Böylece bir insanın hayatına dair kuşkulu bir teknolojik çıkarım, kendisinin ve yakınlarının........
