menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Cumhuriyet’in 103. yılında emek

28 0
30.10.2026

Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.

Cumhuriyet Bayramı, yalnızca kazanılan bağımsızlığı değil, yurttaşların eşit, özgür ve insanca yaşama hakkını da düşünmek için bir fırsattır. Bu vesileyle bir soruyu önümüze koymamız gerekiyor: Bu ülkenin fabrikalarını kuran, tarlalarını işleyen, madenlerinde çalışan, yollarını ve kentlerini inşa eden milyonlarca emekçi, neden hâlâ ciddi güvencesizliklerle karşı karşıya?

Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu’nun (ITUC) 2026 Küresel Haklar Endeksi’nde Türkiye, çalışanlar açısından hak ihlallerinin en ağır olduğu 10 ülke arasında yer aldı. Üstelik hakların fiilen güvence altında olmadığı en alt kategoride değerlendirildi. Bu sıralama bir istatistikten fazlasıdır: Bir ülkede Demokrasinin ne kadar yerleştiğini ölçmenin en sağlam yollarından biri, işçinin işyerinde ne kadar söz sahibi olduğuna bakmaktır. Cumhuriyet’in 103 yıllık emek tarihine de bu gözle bakmak gerekiyor.

İLK YILLAR: ÇERÇEVE VAR, ÖRGÜTLENME YOK

Cumhuriyet kurulduğunda ekonomi büyük ölçüde tarıma dayanıyordu; bugünkü anlamıyla geniş bir işçi sınıfından söz etmek güçtü. İzmir İktisat Kongresi’nde üretim ve ekonomik bağımsızlık hedefleri öne çıktı, sanayileşmede devlet belirleyici rol üstlendi. Çalışma yaşamına ilişkin adımlar da gecikmedi: 1924’te hafta tatili kanunu çıkarıldı, 1930’da Umumi Hıfzıssıhha Kanunu işçi sağlığına ilişkin hükümler getirdi, 1936’da ise 3008 sayılı İş Kanunu kapsamlı kurallar koydu. Buna karşılık dönemin mevzuatı grev ve lokavtı yasaklıyor, bağımsız örgütlenmenin önüne ciddi sınırlar koyuyordu. Çalışma yaşamı hukuki bir çerçeveye kavuşurken, işçinin hakkını örgütlü biçimde savunabileceği alan aynı ölçüde........

© Birgün