İnsan beyni doğruyu aramak yerine enerji tasarrufu yapmaya programlıdır, bu da bilişsel cimriliğe yol açar.

Psikologlar insan düşüncesini hızlı, otomatik ve sezgisel Sistem 1 ile yavaş, analitik ve dikkatli Sistem 2 olarak ikiye ayırır.

Teyit yanlılığı, mevcut inançları destekleyen bilgilere inanma ve çelişenleri reddetme eğilimidir.

Güdülenmiş muhakeme, insanların inanmak istedikleri şeye inanmak için akıl yürütme becerilerini kullanmasıdır.

İnsanlar yanlış bilgileri saptamada kendilerini başkalarından daha iyi görme eğilimindedir (üçüncü şahıs etkisi).

Bir bilginin tekrarı, doğruluğundan bağımsız olarak daha doğru hissettirebilir (akıcılık).

Sosyal medya, haber, yorum ve dezenformasyonun aynı akışta gelmesi ve sosyal tasdik kestirme yoluyla yanılgıları derinleştirmektedir.

Çoğulcu cehalet, toplumdaki diğer insanların ne düşündüğünü yanlış tahmin etme ve azınlık görüşlerinin çoğunlukmuş gibi görünmesi durumudur.

İnsanlık tarihi, doğası gereği bir yanılgılar ve bu yanılgılarla mücadele etme tarihidir. Ancak içinde bulunduğumuz 21. yüzyıl dijital enformasyon çağı, bu kadim mücadeleyi bir adım öteye taşıyarak zihnimizin sınırlarını hiç olmadığı kadar zorluyor.

Bugün her sabah uyandığımızda sadece haber akışlarıyla değil, adeta bir "gerçeklik savaşıyla" karşı karşıya kalıyoruz. Coğrafi sınırların paramparça olduğu, krizlerin, dezenformasyonun ve manipülasyonun saniyeler içinde dünyayı alevler içine bıraktığı bir dönemde, bizi en çok savunan ve aynı zamanda en çok savunmasız bırakan şey yine kendi biyolojik donanımımızdır: İnsan beyni.

Yanlış bilgiye inanmak bir zeka meselesi değil. Eğitim meselesi de değil. Beynimizin çalışma biçiminin kaçınılmaz bir sonucu. Zihinsel kısayollar, otomatik kararlar ve farkında olmadan işleyen önyargılar... Hepsi bir arada, bizi her gün defalarca kandırıyor. Üstelik kandırıldığımızı da çoğu zaman anlamıyoruz.

Psikoloji söz konusu mekanizmaları onlarca yıldır inceliyor. Ortaya çıkan tablo hem rahatsız edici hem aydınlatıc. İnsan beyni doğruyu aramak için değil, enerji tasarrufu yapmak için gelişmiş. Ve bu tasarruf güdüsü, yanlış bilginin tam da ihtiyaç duyduğu boşluğu açıyor.

BEYİN TEMBEL OLMAYI SEVİYOR

Buna bilişsel cimrilik deniyor. Sorunları çözerken daha fazla düşünce ve çaba isteyen........

© Türkiye