Binlerce yıl önce yabani olarak toplanan meyveler, insanlığın göç rotasını takip ederek dünyaya yayıldı. İskender’in seferlerinden Haçlı Saldırılarına kadar yaşanan tarihî kırılmalar, meyve türlerinin kıtalar ötesi yolculuğunu başlattı. Arapların sulama devriminden şatoları saran limonluklara kadar uzanan bu macera, meyveciliği küresel bir tarım gücüne dönüştürdü. Tabaklarımıza gelen lezzetlerin arkasında medeniyetleri besleyen devasa bir tarih yatıyor.

Dünyada meyveler üç şekilde insan gıdası oldu: Yabani türler tabiattan toplanarak, doğa ve insanın yavaşça ıslah ettiği yerli türler kültüre alınarak ve Neolitik Çağ’dan günümüze kadar birbirini izleyen sömürge ile göçlerle taşınan türler geliştirilerek. İspanya’daki zeytinlikler ve keçiboynuzu ağaçları bu duruma örnektir. Yunanistan ve Türkiye’deki fıstık, fındık, badem ve incir ağaçları ile Balkanlardaki kestane ağaçları da bu şekildedir. Meyve ağaçları, kökleri sayesinde yaz kuraklıklarına dayanıklıdır. Bu özellikleri sayesinde bin yıllar boyunca en eski medeniyetlerin gelişmesine imkân sağladılar. Meyveler insanla taşındı ve dünyaya yayıldı.Bitkibilimcilere göre dünyada meyvelerin ana vatanı başlıca beş bölgedir: Karadeniz ve Hazar Denizi arasındaki Kafkas Dağları, Hindistan ve Pakistan arasındaki Kaşmir Dağı etekleri, Endonezya, Orta Amerika ve Çin’in değişik bölgeleri. Kuşkusuz Buzul Çağı’nda gelişen doğal şartlar bu ortamı sağladı.Avrupa meyve açısından fakirdi; sadece orman çilekleri, erikleri ve böğürtlen türleri vardı. İri çilekler ise Şili ve Kuzey Virginia kökenlidir. Şeftali ve kayısı Orta Asya’da kültüre alındı. Romalılar şeftaliyi 1. yüzyılda İran’dan getirdi. Araplar kayısı ağacı ile 8. yüzyılda Ermenistan’da karşılaştı. Kirazlar Avrupalı, vişne ise Anadolu kökenlidir. İlk olarak Orta Asya’da kültüre alınmış olan armut ve elma ağaçlarını Avrupa’ya İskender İran’dan getirdi. Üzüm, kıtaların birbirinden ayrılmasından önce ortaya çıkmıştı. Kuzey yarım kürede Tersiyer dönemde üzüm vardı.

İNSAN GÖÇÜYLE TAŞINDI

Anadolu ve Avrupa üzümleri Kafkaslar ve Hazar taraflarından gelmiştir. Asya üzümleri ise Uzak Doğu Rusya ve Çin sınırındaki Amur Nehri vadisinden gelmiştir. Ayva ağacı İran ve Türkmenistan kökenlidir. İncir ağacı Anadolu ve Irak, ceviz ağacı Çin’in güneybatı dağları, fındık ağacı ise Balkanlar ve Hazar kıyıları kökenlidir (J.M. Pelt, 1998).Bugünün önemli meyve türleri, tarih öncesi çağlardan itibaren insan göçleriyle taşındı. Eski Yunan’da MÖ 4500’lere doğru, yabani bağ ve zeytinlikler bu........

© Türkiye