ABD’nin 6 Aylık Bebeği AKP: 25 Yıllık İktidarın Kuruluş Mantığı ve Arınma Yanılsaması
Türkiye’de 2001’de kurulan ve 2002’den bu yana kesintisiz iktidarda olan bir partiden söz ediyoruz: Yirmi beş yıla yaklaşan bir yönetim. Bu süre, bir siyasi yapının kuruluş anı ile iktidar performansı arasındaki ilişkiyi sorgulamayı zorunlu kılar. Zira ortada tuhaf bir oran vardır: Altı ayda kurulup iktidara getirilen bir yapı, çeyrek asırdır ülkeyi yönetmektedir. 6 aylık bebek metaforu tam da bu orantısızlığı işaret etmek için yazılmıştır.
Altı Ayda Kuruluş, Çeyrek Asır İktidar: Orantısızlığın Anlamı
Bir partinin kuruluşu ile iktidara gelişi arasındaki süre, siyaset biliminde genellikle örgütsel olgunlukla ilişkilendirilir. Uzun yıllar yerel örgütlenme, taban inşası ve kadro yetiştirme gerektiren partiler, iktidara geldiklerinde kurumsal hafızaya sahiptir. AKP örneğinde ise tablo farklıdır: 2001’de kurulan parti, 2002 seçimlerinde tek başına iktidara gelmiştir. Bu hız, tek başına bir başarı hikâyesi olarak okunabileceği gibi, bir dışsal hazırlığın sonucu olarak da okunabilir.
6 aylık bebek metaforunun asıl vurgusu buradadır: Bir yapı ne kadar hızlı kurulup iktidara taşınıyorsa, o kadar hazır bir zeminle karşılaşmış demektir. Hazır zemin ise üç unsuru gerektirir: Hazır bir kadro, hazır bir söylem ve hazır bir dışsal destek. AKP’nin kuruluş kadrosunun önemli bölümünün önceki siyasi hareketlerden gelmesi birinci unsuru; ılımlı İslam ve demokratikleşme söyleminin dönemin uluslararası iklimiyle uyumu ikinci unsuru; ve özellikle 2000’lerin başındaki ABD destekli bölgesel yeniden yapılanma konjonktürü üçüncü unsuru oluşturur.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Dışsal destek, bir partiyi iktidara taşıyabilir; ama iktidarda tutamaz. Yirmi beş yıllık süreklilik, dışsal desteğin yanına içsel bir işleyiş mantığının eklenmesiyle açıklanabilir. Makalenin geri kalanı bu işleyiş mantığını çözmeye ayrılmıştır.
Kuruluşun Dışsallığı: ABD Desteği ve Hazır Bebek Tezi
AKP’nin kuruluşuna dair en sert eleştiri, partinin program ve tüzüğünün dışsal bir irade tarafından şekillendirildiği iddiasıdır. Bu iddia, partiyi ABD’nin kurdurduğu ve programını bizzat yazdığı 6 aylık bir bebek olarak tasvir eder. Metafor serttir; ancak altında yatan soru ciddidir: Bir siyasi yapı, kuruluşundaki dışsal bağımlılıklardan ne ölçüde kopabilir?
Bu soruyu somutlaştırmak gerekirse, 2000’lerin başındaki konjonktürü hatırlamak yeterlidir. Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD, Orta Doğu ve geniş Müslüman coğrafyada ılımlı İslam modelini bir yönetim aracı olarak desteklemiştir. Bu modelin temel varsayımı, dindar kitlelerin siyasi temsilinin radikal hareketler yerine ılımlı, piyasa dostu ve Batı ile uyumlu partiler üzerinden sağlanmasıdır. AKP, tam bu varsayımın Türkiye versiyonu olarak sahneye çıkmıştır: Piyasa ekonomisine bağlılık, AB üyeliği perspektifi, askeri vesayetle hesaplaşma söylemi ve dindar tabana hitap eden bir dil.
Bu çerçevede programın dışarıda yazılması iddiası, harfi harfine bir yazım işlemini değil, programın dönemin dışsal beklentileriyle uyumlu olarak kurgulanmasını ifade eder. Yani bebek, hazır kundakla doğmuştur. Bu, partinin kurucu kadrosunun iradesiz olduğu anlamına gelmez; ancak o kadronun hareket alanının dışsal beklentilerle çerçevelendiği anlamına gelir.
Ve işte arınma tartışmasının kilit noktası: AKP gerçekten arınırsa, geriye AKP diye bir şey kalmaz. Çünkü arınma, yapıyı var eden bu kurucu çerçeveden kopmayı gerektirir; bu kopuş ise yapının kimliğini ortadan kaldırır. Yirmi beş yıllık iktidar, bu çerçevenin ne kadar dayanıklı olduğunu göstermiştir.
Yirmi Beş Yılın Sırrı: Dışsallığın İçselleştirilmesi
Peki bir 6 aylık bebek nasıl olur da çeyrek asır iktidarda kalır? Yanıt, dışsallığın zamanla içselleştirilmesinde yatar. Kuruluşta dışarıdan gelen çerçeve, iktidar yıllarında devletin kurumları, kaynakları ve kadroları üzerinden yeniden üretilir. Böylece dışsal bağımlılık, görünmez hale gelir; artık parti, dışarıdan yönetilen bir bebek değil, kendi kaynaklarını üreten bir aygıt gibi görünür.
Bu içselleştirmenin araçları bellidir: Kamu ihaleleri üzerinden kaynak dağıtımı, belediyeler ve bakanlıklar aracılığıyla geniş bir sadakat ağı, yargı ve emniyet içinde kadrolaşma, medya üzerinden söylem üretimi ve fon vurgunu gibi mekanizmalarla beslenen bir finansal ekosistem. Bu araçlar, kuruluşta dışarıdan gelen çerçeveyi içeride kurumsallaştırır. Artık arınma talebi, yalnızca dışsal bir bağımlılıktan değil, içeride inşa edilmiş bu ağdan kopmayı gerektirir;........
