Je ziet het aan hun ogen, op de foto’s van vermoorde vrouwen: die lachen niet, terwijl om hun mond zo’n aarzelend, verhullend lachje speelt. Wat een verdriet.

NIEUW

Van regio- tot wereldnieuws, van sport tot cultuur

Al vanaf

Ik lag woensdag flink wakker van de vierdelige documentaireserie Fase 8: Femicide (BNNVara) van Jessica Villerius en Henk van der Aa. Zij duikt in haar werk diep in het kwaad dat mensen elkaar aandoen (De kinderen van Ruinerwold; Het laatste woord) en blijft begripvol jegens slachtoffers én daders. Het maakt dat ze naast slachtoffers en hulpverleners ook daders te spreken krijgt.

Ruben, bijvoorbeeld, dacht bij een bloedmooie vrouw: ‘Als ik je niet kan hebben, mag niemand je hebben’. Hij kan zichzelf niet meer aankijken in de spiegel, dat is nog een schrale troost.

Want met verstikte stem vertellen vrouwen in de serie anoniem over de charmante avances van hun ex-partners die snel leidden tot zwangerschappen, daarna afluisterapparatuur, trackers in hun auto, klappen, verwurgingen, doodsbedreigingen. Een van hen heeft al dingen geregeld voor wanneer – niet als – haar wat overkomt.

Eigenlijk wilde ik me luchtiger richten op de net afgelopen serie De Hanslers; van de Piste naar de Playa (SBS6) van Winter vol Liefde-kandidaat Mike, zijn vlam Denise én moeder Monique, met vader Peter erbij. Het leek me ontspannen kijken, maar eigenlijk was het dominante gedrag van moeder Mo verre van lollig. Vakkundig eiste ze het leven van haar zoon op, ook door elk romantisch momentje van zoon en schoondochter te verstoren. ‘Als ik hem niet heb, zal een ander hem ook niet hebben’, bijna.

Ze werkte ook deze schoondochter het huis uit, waar zacht ei Mike overigens maar blijft wonen. Het erge is: we lachen erom. Er klopt iets niet, maar niemand grijpt in, en zo’n serie normaliseert dat dwingende gedrag.

Ook in veel ergere gevallen zien mensen signalen over het hoofd. Dan leidt een patroon van dwingende controle soms tot moord, laat serie Fase 8: Femicide zien. De eerste aflevering trekt je de materie in, de tweede werkt de centrale gedachte uit. Criminoloog Jane Monckton Smith ontdekte dat femicide altijd acht fasen doorloopt.

De volgorde is immer dezelfde, vertelt familierechtadvocate Ine Avontuur. Van daders met eerdere gewelddadige relaties (hij heeft zijn leven gebeterd, denken nieuwe partners) via opdringerig liefdesgedrag (fase 2) naar dwingende controle (3). Dan de triggerfase (4) waarin de dader reden ziet voor meer geweld, en fase 5: escalatie, ernstig geweld.

De dappere Claudia – als enige herkenbaar – vertelt over pogingen tot aanrijding, ogen uitdrukken, een oor half afbijten. Tegen de tijd dat zo’n vrouw de partner verlaat of naar de politie stapt, wordt het pas echt gevaarlijk, weet ook rechtbankverslaggever Saskia Belleman, die femicide agendeert en er de Machiavelliprijs 2025 voor kreeg.

Ondertussen wordt nog steeds elke acht dagen een vrouw vermoord in Nederland. Het lastige is: van de grote fase 5-groep valt niet te voorspellen welke gevallen verder escaleren naar fase 8 (denk-omslag; moordplannen; moord).

Daar wordt het verhaal wrang. Slachtofferadvocaat Richard Korver, onderzoeker Marieke Liem van de Femicide Monitor; ze weten hoe vaak vrouwen worden afgewimpeld, terwijl de politie maar geen patroon herkent. Drie jaar geleden vertelde de docu Femicide (BNNVara) dit ook al. Hoe lang blijft ‘agenderen’ nodig?

Twee keer per week schrijft Maaike Bos columns over televisie. Je vindt ze hier terug.

© Trouw