Mezhebî görüşün hayata yansıması

Mezhepler, bir cihetten de müntesiplerinin hayat felsefelerini şekillendirir. Bediüzzaman, meselenin bu yönüne, Şafiî mezhebinden olan muhataplarına seslenirken şöyle temas eder:

“Hatta diyebilirim ki: Başkalarının sükûtî medreselerine nisbeten sizin gürültülü olan medreseleriniz bir meclis-i meb’usan-ı ilmiyeyi gösteriyor. Ve imam arkasında kıraat-ı Fatiha ile semavî ve ruhanî vızıltılarınız, mezheben ve medreseten ve kavmiyeten mahiyetinizdeki istidad-ı meşrutiyet sırrına kaderin bir imâ ve nişanı vardır. وَاَنْ لَيْسَ لِلْاِنْسَانِ اِلاَّ مَاسَعٰى nın başka unvanı olan teşebbüs-ü şahsiyeye müşevvik var.”[1]

Doğuda klasik Arapça eğitimi veren medreseler günümüzde de aynen üstte tasvir edildiği şekilde hayli gürültülüdür. Bir kısım eğitim sistemlerinde öğretmen dersini anlatır, öğrenciler de dinlerler. Ama doğuda medrese eğitimi alan talebeler sesli bir şekilde derslerine çalışırlar, dersi kendi aralarında ciddi bir şekilde müzakere ederler. Bu, böyle medreselere bir nevi meselelerin çeşitli cihetlerden ele alındığı millet meclisi görünümü vermektedir. Üstte nazara verilen âyet, “İnsan için ancak çalıştığı vardır” der.[2] Bediüzzaman, Şafiîlerin imam ardında Fatiha okumalarını “şahsi teşebbüs” özelliğine bir unvan olarak görür. Şahsi teşebbüs ise, bir insanın hayatındaki artı değerlerden biridir. Böyle biri başkasından destek ile ayakta durmaya çalışmak yerine, kendi gayretiyle ayakta kalmaya çalışır, büyük başarılara namzet hale gelir.

Kendi mezhebini beğenmek

Hz. Âdemden beri insanlar fırka fırkadır. Her bir fırkanın bir türlü mezhebi ve bir türlü meşrebi vardır... “Her grup kendilerinde olanla sevinmektedir”[3] âyetinin bildirdiği gibi, hepsi kendi mesleğini beğenmekte ve onu başkalarının gittiği yola tercih etmektedir.[4]

Kişinin mezhep veya meşrep taassubu, dinin yorumunda mühim bir etkendir. Dinde var olanı anlamakla, anladığı şeyi dinden sanmak birbirinden çok farklı şeylerdir. Güzel bir saraya tutulan aynalar, sarayı kendi renk ve şekillerine göre yansıtırlar. Kırmızı aynalarda görüntü kırmızı, eğri aynalarda görüntü eğri olacaktır. Onun gibi, dine yönelen insanların zihin aynalarında dinin meselelerinin yansıması, o kişilerin meslek ve meşreplerine........

© Risale Haber