Bugünün dünyasında enflasyon artık yalnızca merkez bankalarının para arzını artırmasıyla açıklanabilecek bir olgu değil. Friedman’ın dünyasında enflasyonla mücadele büyük ölçüde parasal araçlarla yürütülüyordu. Faiz artırımları, para arzının kontrol altına alınması, zorunlu karşılık oranlarının yükseltilmesi ve kredi genişlemesini sınırlayan önlemler çoğu zaman enflasyonu denetim altına almaya yetiyordu.

Oysa bugün savaşlar, enerji krizleri, kırılan tedarik zincirleri ve jeopolitik gerilimler, Friedman’ın “parasal enflasyon” dünyasını neredeyse romantik bir döneme dönüştürmüş durumda.

Talep Enflasyonundan Maliyet Enflasyonuna

Geçmişte de bazı istisnalar vardı. Örneğin İkinci Dünya Savaşı sırasında birçok ülkede arz kıtlıkları yaşandı ve bu durum maliyet enflasyonunu ortaya çıkardı. Benzer şekilde 1970’lerin petrol krizi, enerji maliyetlerini dramatik biçimde artırarak özellikle petrol ithal eden ülkelerde ciddi bir maliyet enflasyonu yarattı.

2008 küresel krizi finans sisteminde büyük kırılmalar yaratırken, üretim ve ticaret kanallarında da ciddi bozulmalara yol açtı. 2020’de başlayan Covid pandemisi ise bu kırılgan yapıyı daha da derinleştirerek küresel tedarik zincirlerini bozdu ve üretim maliyetlerini yükseltti.

Rusya-Ukrayna savaşıyla birlikte Avrupa’nın Rus doğalgazından uzaklaşması ve daha pahalı enerji kaynaklarına yönelmesi, üretim maliyetlerini yeniden yukarı çekti. ABD’nin özellikle Trump döneminde başlattığı gümrük tarifeleri politikası da küresel üretim maliyetlerini artıran başka bir faktör oldu.

Son dönemde ise jeopolitik riskler enerji fiyatlarını yeniden belirleyici hale getirdi. Hürmüz Boğazı çevresinde........

© Para Borsa