Klasik organizasyonel modellere göre kurulmuş şirketler değişen dünya koşullarına uyum sağlamakta zorlanıyorlar.

Şirketler; seri üretim, sürece bağlılık ve tepeden inme planlamanın hâkim olduğu bir çağda yapılandırıldı. Standardizasyon, uzmanlaşma ve sıkı kontrol üzerine kurulu bu modeller, onlarca yıl boyunca yüksek verimlilik sağladı. Nitekim bazı sektörlerde hâlâ etkili olmaya devam ediyorlar.

Ancak bugün başarı; yalnızca verimlilikle değil, uyum sağlama, keşfetme ve ilişki kurma becerisiyle tanımlanıyor. Müşterilerle, çalışanlarla ve daha geniş ekosistemle güvene dayalı ilişkiler kurabilen, çok katmanlı bir dünyadayız. Bu yeni gerçeklik, farklı organizasyon yaklaşımlarını zorunlu kılıyor.

Şirketler bu ihtiyaca; dijital dönüşüm programları, çevikleşme girişimleri ve büyük ölçekli reorganizasyonlarla cevap arıyor. Son 20 yılda bu alanlara trilyonlarca dolar yatırım yapılmasına rağmen sonuçlar sınırlı kalıyor. Araştırmalar, dönüşümlerin yalnızca yaklaşık yüzde 12’sinin sürdürülebilir performans artışı sağladığını gösteriyor (1).

Değişen koşullara uyum sağlayamayan organizasyonlar kimi zaman “Teneke Adam” metaforuyla tanımlanır. Tin Man karakterinden ilhamla kullanılan bu benzetme; aşırı mekanikleşmiş, prosedürlere ve performans göstergelerine sıkışmış, “kalbi” yani insani boyutu zayıflamış organizasyonları ifade eder. Bu bir kuramdan çok, eleştirel bir uyarıdır.

Fonksiyonel, bölümsel, matris ya da proje bazlı yapılar gibi klasik örgütlenme modelleri, çoğunlukla hiyerarşik ve yukarıdan aşağıya doğru dallanan bir mantıkla kurgulanır. Bu sebeple literatürde zaman zaman “ağaç tipi organizasyon” benzetmesi yapılır.

Son dönemde ise bu yapıların tıkandığı noktalara karşılık, daha esnek ve dağıtık bir modeli anlatmak için “ahtapot organizasyon” metaforu öne çıkıyor.

“Ahtapot organizasyon” tek bir akademisyene ait, standart bir teori değildir. Daha çok modern yönetim yazınında kullanılan, özellikle dağıtık karar alma ve otonomiyi vurgulayan metaforik bir yaklaşımdır.........

© Karar