Osmanlı Dönemi Mescid-i Nebevî’deki Bazı İmar Faaliyetleri

Osmanlı padişahlarının ve hanedan mensuplarının Haremeyn’e ayrı bir sevgi ve muhabbet besledikleri bilinen bir gerçektir. Farklı zaman dilimlerinde pek çok hediyeler gönderdikleri gibi insanların ihtiyaç duydukları ne varsa karşılamaya azami derecede özen göstermişlerdir. Bununla birlikte Haremeyn’de özellikle Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevî’de muazzam hizmetler yürütmüşlerdir. Kanunî Sultan Süleyman döneminde Hücre-i saadetin içi mermerle döşenmiş ayrıca Hanefi mihrabı onarılmıştır. III. Murad, Mescid-i Nebevî’de bugün de eşsiz bir sanat eseri olarak duran Ravza’daki minberi hediye olarak göndermiştir. Sultan I. Ahmed, hücre-i saadetin kıble cihetinde selamlamanın yapıldığı yere bir maksure göndermiş, Sultan III. Selim, Ravza’daki sütunların alt kısımlarını mermerlerle bezemiştir. Sultan II. Mahmud, bugün “yeşil kubbe” diye bilinen ve Hz. Peygamber’in hücre-i saadetinin üzerinde bulunan kubbeyi yeniden yaptırmıştır. Hiç şüphesiz Mescid-i Nebevî’deki en büyük imar faaliyeti Sultan Abdülmecid zamanında yapılmıştır. Kardeşi Sultan Abdülaziz de katkılar sunmuştur. (Osmanlı dönemi eserler hakkında bk. https://x.com/AhmetYldrm53840) Mescid-i Nebevî’nin Abdülmecid dönemindeki genişletmeye kadar olan kısmı özellikle de Hücre-i saadet ve Ravza-i Mutahhara’nın bulunduğu kısım, Memlük ve Osmanlı dönemi eşsiz sanat eserleri yanında yazı ve süslemelerle doludur.

I. Abdülhamid’in Hücre Kasidesi

Sultan I. Abdülhamid’in (1774-1789) Hz. Peygamber hakkında yazdığı hücre kasidesi, Mescid-i Nebevî’de hücre-i saadeti çevreleyen sütunlar arasındaki maksurelerin üst kısımlarına kıble cihetinden başlamak üzere batı, kuzey ve doğu yönünde yeşil zemin üzerinde sarı renkli kabartmalar şeklinde işlenmiştir. Kasidenin bitiminde aşer-i mübeşşere’nin isimlerine yer verilmiştir.

Burada şunu belirtmekte yarar vardır. Vermiş olduğumuz fotoğraflarda (kendi arşivimden) görüleceği üzere kasidenin kıble cihetinde yazılan beyitlerinin üzerleri tamamen kapatıldığı gibi diğer üç cihetteki bazı mısraların da üzerleri kapatılmıştır. Kasidenin tamamı için Mekke ve Medine hakkında kaleme alınmış değerli çalışmalardan biri olan ve Osmanlı bahriye paşası Eyüp Sabri Paşa’ya (ö. 1308/1890) ait Mir’âtü’l-Haremeyn (İstanbul 1304, 2/585-6) adlı esere bakılabilir.

Hücre-i Saadet Kasidesi

Hücre-i saadeti çevreleyen duvarlara nakşedilen kasidenin Arapça aslı ve Türkçe tercümesi:

يا سيدي يا رسول الله خذ بيدي مالي سواك ولا ألوي على أحد

Ey Efendim! Ya Resûlallah! Tutuver elimden Senden başka kimsem yok kimseye dönüp bakmam

فأنت نور الهدى في كل كائنة وأنت سر الندى يا خير معتمد

Bütün kâinatta hidayet nuru sensin Cömertliğin sırrısın ey en hayırlı güvencem

و أنت حقاً غياث الخلق أجمعهم وأنت هادي الورى لله ذي السدد

Sen hakikaten bütün mahlûkatın imdadısın Doğruluğun sahibi Allah için insanlara yol gösteren sensin

يا من يقوم مقام الحمد منفرداً للواحد الفرد لم يولد ولم يلد

Ey hamd makamında tek başına duran Tek, eşsiz, doğurulmamış ve doğmamışın huzurunda

يا من تفجرت الأنهار نابعة من أصبعيه فروى الجيش بالمدد

Ey iki parmağından fışkırarak nehirler akan Ve orduya yardım ederek suya kandıran

إني إذا مسني ضيم يروعني أقول يا سيد السادات يا سندي

Beni korkutan bir haksızlık başıma geldiğinde Derim ki ey efendilerin efendisi ey güvencem

كن لي شفيعاً إلى الرحمن من زللي وأمنن علي بما لا كان في خلدي

Hatalarımdan ötürü Rahman katında benim için şefaatçi ol Ve aklımdan geçmeyen şekilde bana ikramlarda bulun

وانظر بعين الرضى لي دائماً أبداً واستر بفضلك تقصيري مدى الأمد

Daima ve sonsuza değin benim için rıza gözüyle bak Her zaman lütufta bulunarak kusurlarımı ört

واعطف علي بعفوٍ منك يشملني فإنني عنك يا مولاي لم أحد

Beni de içine alan bağışlayıcılığınla şefkat eyle Çünkü ben senden yüz çevirmedim efendim

إني توسلت بالمختار أفضل من رقَّى السموات سر الواحد الأحد

Öyle seçilmiş zatla tevessül ettim ki Vâhid ve Ehâd’in sırrı, semalara yükselenlerin en üstünüdür.

رب الجمال تعالى الله خالقه فمثله في جميع الخلق لم أجد

Güzelliğin Rabbi Allah Teâlâ onu yaratandır Onun benzerini bütün yaratılmışlar içinde bulmadım.

خير الخلائق أعلى المرسلين ذرى ذخر الأنام وهاديهم إلى الرشد

Yaratılmışların en hayırlısı, peygamberlerin en yüce zirvesidir İnsanlığın hazinesi onları doğru yola iletendir

به التجأت لعل الله يغفر لي هذا الذي هو في ظني ومعتقدي

Onunla (Rabbime) sığınıyorum, umulur ki Allah beni bağışlar İşte budur benim düşüncem ve inancım

فمدحه لم يزل دأبي مدى عمري وحبه عند رب العرش مستندي

O’nu övmek ömrüm boyunca alışkanlığımdır Ve onun sevgisi Arşın Rabbi katında dayanağımdır

عليه أزكى صلاة لم تزل أبداً مع السلام بلا حصر ولا عدد

Her daim en güzel salât ona olsun Sınırsız ve sayısız selâm ile birlikte

والآل والصحب أهل المجد قاطبة بحر السماح وأهل الجود والمدد

Selam olsun şeref sahibi âline ve ashabına Müsamahakârlık denizi cömertlik ve yardım ehlidirler

Hücre-i saadetin doğu tarafında son bulan şiirin devamında şekil bakımından benzer yazılarla aşer-i mübeşşerenin isimlerinin yer aldığı şu satırlar yer almaktadır: Allah’ım! Ebû Bekir, Ömer, Osman, Ali, Talha, Zübeyr, Sa‘d, Saîd, Abdurrahman b. Avf, Ebû Ubeyde el-Cerrâh’tan razı ol, radıyallahu anhüm ecmaîn.

© İnsaniyet