Türkistan’da Bir İlim ve İrfan Ocağı: Hoca Ahmed Yesevî Üniversitesi
Türkistan, yalnızca Kazakistan’ın tarihî şehirlerinden biri olmayıp Türk dünyasının hafızasında derin izler bırakmış, ilim ve irfan yolculuklarının kesiştiği, gönül coğrafyamızın önemli merkezlerinden biridir. Bu şehirde insanın zihnine ister istemez başka sorularla birlikte şu önemli soru da gelmektedir: Geçmişte burada yakılan bir ilim ve irfan kandili günümüzde nasıl yanmaya devam etmektedir?
Günümüz açısından bu sorunun en anlamlı cevaplarından biri, Hoca Ahmed Yesevî Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi’nin varlığıdır. Bu üniversite, tarihî bir şehrin hafızasıyla çağdaş dünyanın bilgisini buluşturma iddiası taşıyan bir ilim ve irfan ocağıdır. Daha da önemlisi, adını taşıdığı büyük mutasavvıfın mirası sebebiyle, bilgi ile hikmet, akıl ile gönül, bilim ile ahlâk arasındaki ilişkiyi yeniden düşünmeye imkân veren özel bir mekândır. Daha önceki yazılarımızda işaret ettiğimiz gibi Türkistan denildiğinde akla önce Hoca Ahmed Yesevî gelir. Yesevî denildiğinde ise Türkistan… Bu iki isim, yüzyıllar içerisinde birbirinden ayrılmaz hâle gelmiştir.
Hoca Ahmed Yesevî’nin Türkistan’da oluşturduğu irfan halkası, yalnızca yaşadığı dönemle sınırlı kalmamış; Büyük Türkistan coğrafyasından Anadolu’ya, Hindistan’a, Balkanlar’dan İdil-Ural sahasına kadar uzanan geniş bir coğrafyada etkisini göstermiştir. Hatta bu etkinin ruhunu çok eskilere dayandırmak mümkündür. Tebe-i Tabiînin ileri gelenlerinden Süfyân-ı Sevrî (ö. 161/778) şöyle demektedir
“Türkistan’da ezan okumak Mekke’de namaz kılmaktan daha faziletlidir.”
İşte bugün Türkistan’da Hoca Ahmed Yesevî’nin adını taşıyan bir üniversitenin bulunması, bu tarihî mirası çağdaş eğitim dünyasıyla buluşturma bakımından ayrı bir anlam taşımaktadır. Bir eğitim kurumuna bir şahsiyetin adını vermek kolaydır; fakat o ismin temsil ettiği değerleri yaşatmak çok daha büyük bir sorumluluktur. Çünkü Yesevî mirası, insanı merkeze alan bir irfan anlayışını temsil eder. Bu sebeple üniversitenin adındaki “Yesevî” kelimesi, yalnızca tarihî bir hatırlatma değildir. Aynı zamanda bir çağrıdır. İlme, ahlâka, hikmete, insana. Ve insanın kendisini aşarak daha büyük bir anlam dünyasına yönelmesine…
Hoca Ahmed Yesevî Üniversitesi’nin kuruluş hikâyesi de taşıdığı anlam bakımından dikkat çekicidir. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Kazakistan ile Türkiye arasında gelişen ilişkilerin önemli sonuçlarından biri, Türkistan’da ortak bir üniversite kurulması olmuştur. 1991 yılında Türkistan Devlet Üniversitesi olarak başlayan süreç, 1992 yılında Türkiye ile Kazakistan arasında yapılan anlaşmayla uluslararası ortak üniversite niteliği kazanmıştır. Çok zor şartlarda kurulan varlığını Köklü geçmişten Güçlü Geleceğe sloganıyla sürdüren üniversite, bugün 13 fakülte 8 enstitü, 22 milletten 12 bine yakın öğrencisiyle Türkistan Coğrafyasına ilim ve irfan yaymakta, bu coğrafyada aranılan ve en önde gelen üniversitelerden biri olarak yerini almaktadır.
Türkistan’da üniversitenin kurulması önemlidir. Fakat üniversitenin Türkistan’da kuruluşunu, sadece iki ülke arasındaki bir eğitim iş birliği olarak görmemek gerekir. Çünkü üniversiteler yalnızca bilgi üreten kurumlar değildir; aynı zamanda toplumların birbirlerini tanımasını sağlayan, kültürleri buluşturan ve ortak gelecek tasavvurlarını güçlendiren mekânlardır. Bu açıdan Hoca Ahmed Yesevî Üniversitesi, Türkiye ile Kazakistan arasındaki ilişkilerin eğitim ve kültür alanındaki önemli sembollerinden biri hâline gelmiştir. Bir tarafta Anadolu… Diğer tarafta Türkistan… Bir tarafta Türkiye… Diğer tarafta Kazakistan… Fakat üniversitenin çatısı altında bu coğrafyalar birbirinden uzak değildir. Aksine aynı sınıfta, aynı kütüphanede, aynı konferans salonunda ve aynı akademik ortamda buluşurlar. Dolayısıyla Türk Dünyasının gençleri aynı çatı altında buluşmaktalar. Bugün üniversite kampüsünde dolaşırken dikkati çeken en önemli şeylerden biri, gençlerin........
