Bir şehrin su şebekesi çökerse insanlar susuzluktan ölür mü sanıyorsunuz? Ölmezler. Kuyu kazarlar. Bahçesi olan bahçesine, parası olan derine, gücü olan komşunun suyuna uzanır. Şehir susuz kalmaz, sadece herkes kendi suyunu içmeye başlar ve o suyun içinde ne olduğunu bir daha hiç kimse bilemez.

Güven de böyle bir şey. Yok olmuyor, yer değiştiriyor. İnsan güvenmeden yaşayamaz; sabah evden çıkarken otobüsün frenine, ekmekteki una, doktorun diplomasına güvenmek zorundadır. Bu ihtiyaç ortadan kalkmıyor. Sadece kurumdan çekilip tanıdıklara akıyor. Şebeke çökünce su kuyuya iniyor. Bu ülkede biri hastalandığında sorulan ilk soru “hangi hastane iyi” değildir. “Kimi tanıyoruz?” diye sorulur. O tek cümlede koca bir uygarlık tarihi var. Çünkü o cümleyi kuran adam, kurumun kendisine bakmayacağını, sıranın adil işlemeyeceğini, tanıdığı olmayanın koridorda bekleyeceğini biliyor. Yanılıyor da değil. Tanıdık doktor gerçekten daha ilgili bakıyor, gerçekten telefonu açıyor, gerçekten o tetkiki öne alıyor. Yani sistem, ona kendi çürüklüğünü her seferinde ispatlıyor.

Mahkemede de aynı şey. Haklı olup olmadığını sormuyor kimse; kimi tanıdığını soruyor. Dosyanın hangi hâkime düştüğü, hangi savcının nereye bağlı olduğu, ailede bir milletvekili bulunup bulunmadığı konuşuluyor. Hukuk bir güvence olmaktan çıkıp bir piyangoya dönüştüğünde, insanlar da bilet almayı bırakıp torpil aramaya başlıyorlar. Bu bir ahlaksızlık değil. Bu bir uyum. Elbette her kapı kapalı değil. Pasaport alırken, elektrik bağlatırken kimseyi aramıyoruz. Ama hangi kapının kendiliğinden açılacağını önceden bilemiyoruz; asıl yıpratan da bu belirsizlik. Kurum dediğimiz şeyin tek mucizesi şudur: tanımadığın insanlara güvenebilmeni sağlar. Modern hayatın bütün sırrı burada. Çocuğunuzu hiç tanımadığınız, adını bilmediğiniz, belki hiç sevmeyeceğiniz beyaz önlüklü bir adama teslim edebiliyorsunuz. Parayı hiç görmediğiniz bir bankaya bırakıyorsunuz. Yüzünü bilmediğiniz bir hâkimin önüne çıkıyorsunuz. Bunların hepsi, aslında akıl almaz bir cesaret gösterisi ve insanı binlerce yıllık kabile refleksinden kurtaran tek buluş. O buluş bozulduğunda insan, sadece tanıdıklarına güvenebilir hâle geliyor. İnsan zihni de birkaç yüz kişiden fazlasını taşıyamıyor. Yani dünyanız telefon rehberiniz kadar küçülüyor.

Boşluğu dolduran şeyler hemen beliriyor: hemşehri dernekleri, cemaatler,........

© Haberton