Erzurum Kongresi’nde başkanlığa seçilen Mustafa Kemal Paşa delegeler arasında.

15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlar tarafından işgali ertesinde harekete geçen yurtseverler arasında yerel ya da bölgesel kuruluşlar oluşturulmuş ve bu amaçla kongreler yapılmıştı.

Birinci Balıkesir Kongresi, Erzurum Kongresi’nden bir ay kadar önce 27 Haziran 1919’da; İkinci Balıkesir Kongresi ise Erzurum Kongresi’nden üç gün sonra 26 Temmuz 1919’da açıldı. Birinci Nazilli Kongresi 6-8 Ağustos 1919, Alaşehir Kongresi ise 16-25 Ağustos 1919 günlerinde toplanmıştı. Bu yerel kongreler, yerel Kuvayı Milliye birliklerinin kurulmalarının da kaynağını ve itici gücünü oluşturmaktaydı.

Anayasa hukukçusu ve siyaset bilimci Prof. Dr. Bülent Tanör, yerel kongrelerin, yalnızca merkezi otorite ve iktidar boşluğu nedeniyle değil, düzenli ve ulusal ordunun eksikliği yüzünden bölgelerini yerel olanaklarla savunma zorunluluğundan da doğduğunu ileri sürmektedir. Yine Tanör’e göre kongreler, askeri gereksinimi karşılamak için ortaya çıkan sivil örgütlenme modelleriydi.

Mustafa Kemal, “yerel kurtuluş yolları”nı reddetmemekle birlikte, bunların “kurtuluş çaresi” olarak yetersizliğini vurgulamaktaydı. Mustafa Kemal, ulusal kurtuluşa ancak ulusal düzeyde bir örgütlenmeyle gidilebileceği inancında ve görüşündeydi. İşte Erzurum Kongresi, kurtuluş çaresini ilk kez ulusal düzeyde öngörmesi ve Mustafa Kemal’in yönettiği ilk yerel kongre olması açısından önem taşımaktaydı.

Amasya’dan sonra Mustafa Kemal Paşa, 3 Temmuz 1919 günü Erzurum’a gelmiş ve burada dört yıl sürecek olan Milli Mücadele’nin ilk adımını atmıştı.

“9. Ordu Kıtaları Müfettişi” olarak atanan Mustafa Kemal Paşa’ya, Erzurum’dayken, 7-8 Temmuz 1919’da Saray’dan aldığı bir telgrafla İstanbul’a dönmesi buyrulmuş; Mustafa Kemal, İstanbul’a gitmeyi reddetmiş ve 9 Temmuz’da bir genelge ile “görevinden istifa ettiğini, kutsal milli........

© Cumhuriyet