menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Ücretsiz okul yemeği, bütçe ve toplumsal utancımız

32 0
05.11.2026

Gıda fiyatlarındaki hız kesmeden devam eden artışlar işsiz, güvencesiz, emekli ve düşük gelirli kesimlerin sağlıklı ve yeterli gıdaya erişimini çok zorlaştırıyor.

Bu sorundan en fazla etkilenenlerin başında çocuklar geliyor.

Yetersiz ve sağlıksız beslenme, çocukların büyüme ve gelişmesini olumsuz etkiler; hastalıklara karşı direncin azalmasına, bilişsel becerilerin ve öğrenme kapasitesinin zayıflamasına, okul başarısının düşmesine yol açar.

Üstelik sorun yalnızca yeterli miktarda gıda tüketememek, yani açlık değildir. Çocuklar yeterli kalori alsalar bile yoksulluk, güvencesizlik gibi sorunlar nedeniyle besleyici gıdalara erişimde sorun yaşayabilirler.

Bu sorunlar demir, çinko, iyot, folat, B12 ve A vitamini gibi temel besin öğelerinden yoksun kalmalarına yol açabilir. Gizli açlık olarak adlandırılan bu durum, özellikle büyüme ve gelişmenin hızlı olduğu çocukluk döneminde ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.

Yetersiz ve sağlıksız beslenmenin olumsuz etkilerinin çocukluk dönemi ile sınırla kalmayacağı; yetişkinlik dönemindeki sağlık ve yaşam koşullarını da etkilediği artık genel olarak kabul gören bir bilimsel görüştür.

Çocukların sağlıklı büyüme ve gelişmeleri için yeterli, dengeli ve çeşitli besinlere düzenli olarak erişebilmeleri gerekir. Ancak yoksulluk ve gıda güvencesizliği, ülkemizde milyonlarca çocuğun bu temel ihtiyacını karşılamasını güçleştiriyor.

Bu sorunun çözümüne katkı sağlayacak en etkili kamusal müdahalelerden biri, okullarda ücretsiz bir öğün yemek ve içme suyu sağlanmasıdır.

Ücretsiz okul yemeği programı

Ücretsiz okul yemeği programları pek çok ülkede uygulanıyor. Dünya genelinde 110’dan fazla ülkede (her on ülkeden altısı) bu program uygulanıyor ve ilkokul çocuklarının neredeyse yarısı okulda yemek yiyor.

Okul yemeği programları çocukların besin öğesi gereksinimlerinin karşılanmasına, sağlıklarının korunmasına, öğrenme koşullarının iyileştirilmesine ve ailelerin ekonomik yükünün hafifletilmesine katkıda bulunur. Bütün çocuklara okulda her gün en az bir öğün ücretsiz, sağlıklı ve güvenilir yemek sağlanması, çocuk sağlığını korumanın, eğitimde eşitsizlikleri azaltmanın ve gelecekte ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarını önlemenin temel araçlarından biri olarak ele alınmalıdır.

Bu önemli sorun yıllardır ülkemizin gündeminde, ancak siyasal iktidar bu sorunu çözecek adımları atmaktan kaçınıyor. Kaçınmanın temel gerekçesi ise çocuklara okulda ücretsiz bir öğün sağlamanın devlet bütçesine çok yük getireceği.

Başta Milli Eğitim Bakanı olmak üzere meselenin muhataplarının sıklıkla yinelediği görüş okul yemeği için bütçede yeterli imkân olmadığı. Açık söyleyeyim, bu ifade gerçeği kesinlikle yansıtmayan bir ifadedir.

Bütçe tartışmasına bakalım

2027 yılı merkezi yönetim bütçe görüşmeleri TBMM'de başladı ve devam ediyor.

Bu tartışmalarda ücretsiz okul yemeği programlarına bütçe ayrılması ne ölçüde yer alacak bilemiyorum. Ancak çocukların sağlığını ve geleceğini ilgilendiren bu meselenin yalnızca Millî Eğitim Bakanlığını değil; Sağlık, Aile ve Sosyal Hizmetler, Tarım ve Orman, Hazine ve Maliye bakanlıkları ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığını da çok yakından ilgilendirdiğini düşünüyorum.

Ücretsiz okul yemeği programlarında meseleyi bütçede yer alan bir harcama kalemi olarak değil bir yatırım kalemi olarak görmek gerekiyor.

Neden böyle düşündüğüme kısaca açıklık getirmeye çalışacağım.

Okul yemeğinin maliyeti ağırlıklı olarak eğitim bütçesinde görünürken, sağlayabileceği toplumsal faydalar sağlık, sosyal destek ve koruma, tarımsal üretim, ailelerin ekonomik refahı, kadınların bakım emeği ve uzun vadeli toplumsal kalkınma gibi çok farklı alanlarda ortaya çıkıyor.

Dolayısıyla ücretsiz okul yemeğine ayrılacak kaynakların sadece Milli Eğitim Bakanlığının harcaması olarak değil, toplumun bütününe yarar sağlayabilecek bir kamu yatırımı olarak değerlendirilmesi gerekiyor. Sadece Milli Eğitim Bakanlığı bütçesi üzerinden yürütülen bir tartışma büyük ölçüde eksik kalıyor ve ücretsiz okul yemeği talebi eğitim alanıyla ilgili sorunlardan biri muamelesi görüyor ya da böyle bir problemli algıya yol açıyor.

Bu algıyı değiştirmek gerekiyor.

Bunu sağlamanın en önemli yolu ise birer karınca gibi çalışarak, adım adım konunun tüm muhatapları ile ilişki kurmak ve birlikte neler yapılabileceğine ya da yapmamız gerektiğine dair bir farkındalık sağlamak. Düşündüğümüzün aksine bütüncül bir bakış açısına dair bir farkındalık geliştirmeye büyük bir ihtiyaç var ve ne yazık ki bu konuda elimizdeki kitle iletişim araçları da çok........

© Agos