Kurşun çocukların beyin ve sinir sisteminin gelişimine ciddi zararlar veren toksik bir kimyasal maddedir.

Düşük düzeylerde olsa bile uzun süren bir maruziyet, örneğin günlük olarak çeşitli yiyeceklerden, sudan ya da kullandığımız eşya ve araç gereçlerden kaynaklanan maruziyet beyin ve sinir sistemi gelişimini olumsuz etkileyebiliyor.

Kurşuna maruz kalmak (özellikle kronik maruziyet) çocuklarda bilişsel becerilerde gerilemeye, çeşitli sağlık sorunlarına ve akademik başarıda düşüşe yol açar.

Geçen hafta, mutfakta kullandığımız kap kacak ve çeşitli araç gereçlerin de kurşun maruziyetine yol açabileceğini yazmıştım. Türkiye’nin de yer aldığı 25 ülkede yapılan 2024 tarihli bir piyasa taramasında, Türkiye piyasasından alınan metal ve seramik gıda kaplarının önemli bir bölümünde araştırmada kullanılan referans değerin üzerinde kurşun saptandığını dile getirmiştim.

Bu sonuçlar piyasadaki bütün ürünlerin sorunlu olduğunu göstermiyor. Ancak mutfak eşyalarından gıdaya kurşun geçişinin gözardı edilmemesi gereken bir mesele olduğuna işaret ediyor.

Geçen haftaki yazımı mutfakta kullandığımız kap kacak ve diğer araç gereçlerden kaynaklanabilecek kurşun maruziyetini nasıl azaltabiliriz sorusuyla bitirmiştim. Bu hafta bu soruya yanıt arayacağım.

Kurşun riskini azaltmak için ne yapmalı?

Öncelikle her metal ya da seramik mutfak eşyasının ya da araç gerecinin kurşun maruziyeti açısından bir sorun olmadığını ve kurşun içerse bile maruziyetin birtakım koşullara bağlı olduğunu belirtmem gerekiyor.

Kurşuna maruz kalma riski daha çok ürünün hangi hammaddeden yapıldığına, metal alaşımının bileşimine, geri dönüştürülmüş metal kullanılıp kullanılmadığına, seramik sırının ve boyanın niteliğine ve ürünün zaman içinde ne ölçüde aşındığına bağlı. Buna ek olarak, mutfakta kullanılan ve kurşun içeren eşyalarda hangi gıdaların nasıl muhafaza edildiği de çok önemli, örneğin gıdanın asitliği, kapla temas süresi ve sıcaklık da kurşunun gıdaya geçişini etkileyebiliyor.

Meseleyi “hangi malzeme tamamen güvenli, hangisi tamamen tehlikeli?” gibi basit bir ayrımla ele almamak gerekiyor. Doğru yaklaşım, riskli ürünleri ve kullanım biçimlerini mümkün olduğunca ortadan kaldırmaktır.

Mesele biraz karmaşık ve yapabileceğimiz şeyler de yararsız görünüyor ama öyle değil, okumaya devam edelim.

Öncelikle kurşun kirliliği ile mücadele etmenin kamusal bir görev olduğunu bir kez daha hatırlatmak isterim. Sadece mutfakta değil, kullandığımız tüm eşyalarda, araç ve gereçlerde kurşun vb. toksik kimyasal maddelerden kaynaklanabilecek sağlık zararlarını önleyecek önlemler almak, kontrol ve denetim hizmetlerini dikkatle yapmak kamu kurumlarının sorumluluğundadır.  Ancak birkaç haftadır birer anne baba, mutfakta görevli bir meslek profesyoneli, tüketici ya da yurttaş olarak ne yapacağız sorusuna yanıt üretmenin de gerekli olduğunu yazıp duruyorum.

Kamu sisteminin zafiyet içinde olduğu ya da kamusal hizmetlere güvenle gündelik hayatı sürdürmenin zorlaştığı dönemlerde ne yapacağız sorusu dikkate değer bir sorudur ve bu yazıların çıkış noktası da budur.

Öyleyse ne yapabiliriz sorusuna yanıt aramaya devam edelim.

Mutfaktaki kap kacağı gözden geçirmeli

İlk yapılacak iş mutfakta kullanılan tencere, tava, güveç, tepsi, servis kabı, tabak, kâse, emaye kap ve benzeri metal ürünler ile seramik ürünlerini kontrol etmektir. Özellikle üreticisi veya ithalatçısı bilinmeyen ürünler ile hangi metalden veya alaşımdan yapıldığı belli olmayan ürünlerin riskli olabileceğini bilmeliyiz.

Kurşun içerebilen hurda metallerin kontrolsüz biçimde yeniden işlenmesi, bazı mutfak ürünlerinde kurşun kirliliğine yol açabilir. Özellikle herhangi bir koruyucu kaplama içermeyen anodize edilmemiş alüminyum ürünlerde risk büyüktür.

Alüminyum kaplar konusunda yanlış bir anlaşılmaya yol açmak istemem. Bilimsel çalışmalar bütün alüminyum tencerelerin kurşun açısından tehlikeli olduğunu göstermiyor. Sorun daha çok hammaddesi veya alaşım bileşimi yeterince kontrol edilmeyen, özellikle kaynağı belirsiz geri dönüştürülmüş metallerden yapılmış bazı ürünlerle ilgilidir.

Buna ek olarak, eski, antika veya kullanım geçmişi bilinmeyen kaplar; gıdayla temasa uygun olup olmadığı bilinmeyen seramikler ile üzerindeki sır tabakası, emaye veya yüzey kaplaması belirgin biçimde hasar görmüş ürünler de gıdaya kurşun bulaştırma açısından risklidir. Kaynağı ve üretim özellikleri belirsiz seramikleri gıdaların pişirilmesi sürecinde özellikle çocukların yiyecek........

© Agos