Toplumsal yönetim mi–bireysel gütme mi!

Toplumsal ekseriyetin sağlanması için toplumu yönlendirici kurumsal ve ideolojik aygıtlar da doğal olarak devrededir. Bu genel ifadeler ışığında acaba muhatap olduğumuz yönetim biçimi toplumsal alt-yapımızı yansıtıyor mu, diye bir bakalım.

Her toplum kendi yönetim biçimine kavuşur, çünkü her toplumda yönetim biçimi toplumun yönetsel üst yapısıdır. Bu ilişki mutlak katiyet şeklinde olmasa da, yönetimin başarılı götürülmesi koşulu önemli bir toplum ekseriyetini gerektirir. Toplumsal ekseriyetin sağlanması için toplumu yönlendirici kurumsal ve ideolojik aygıtlar da doğal olarak devrededir. Bu genel ifadeler ışığında acaba muhatap olduğumuz yönetim biçimi toplumsal alt-yapımızı yansıtıyor mu, diye bir bakalım. Bu sorgulamanın yanıtı ya da sonucu ne kadar sıkıntılı, üzücü hatta vahim olsa da karşılaşmak ve yapabildiğimiz kadarıyla nedenleri üzerinde durmak ve düşünmek zorundayız.

Böylesi pek hoş olmayan yazıya girerken iki alıntı yapmak istiyorum. Birincisi Baruch Spinoza ’nın Teolojik ve Politik Risalesi ’nden. Şöyle: “İnsanların dillerini kontrol edebilmek için bireylerin denetlenebilmesinin olası ve kolay olduğu durumda her yönetici [kendisine göre] güvenli bir şekilde toplumu yönetir ve [görünürde] baskıcı bir yönetim söz konusu olmaz, Çünkü bu durumda herkes yöneticinin düşüncesine göre yaşar [davranır], neyin doğru, neyin yanlış olduğuna emirlere göre karar verir.

Fakat bir insan beyninin başkasının mutlak denetiminde olması [her daim] olası değildir. Zira hiç kimse doğal hakkı olan davranış özgürlüğünden, özgür düşünme ve özgür karar alma hakkından vaz geçerek, iradesini başkasına devretmeyeceği gibi, böyle bir davranışa da zorlanamaz. Bundan dolayı, insanların kafa yapılarını denetlemek isteyen bir devlet yapısı baskıcı olarak görülür. “

İkinci alıntıyı sosyal medyada rastladığım bir hikâye oluşturmaktadır, hikâye şöyle. Vakti zamanında bir adam bir sokak çeşmesi yaptırmış ve üzerine Müslümanların çeşmeden su içmesinin yasak olduğunu yazmış. Doğal olarak cemaatten şikayetler yükselmiş ve konu dönemin kadısına, oradan da padişahın huzuruna kadar  gelmiş. Padişahın huzuruna çıkan hayır sahibine padişah olayın esasını sorduğunda, zanlı önce kendisinin dinlenmesini talep etmiş, istedikleri yerine getirildikten sonra karara boyun eğeceğini söyleyince, padişah bu itiraza razı olmuş ve taleplerini almış. Zanlı, önce bir papazın hapse atılmasını, daha sonra bir hahamın ve en sonra da bir imamın hapse........

© Yurtsever