menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Yapay Zekâ Eylem Planı’nın Olumlu ve Olumsuz Yönleriyle Eksiklikleri

69 0
12.09.2026

Yapay Zekâ Eylem Planı’nın Olumlu ve Olumsuz Yönleriyle Eksiklikleri

Yeni açıklanan Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı önceki strateji belgelerine göre daha kapsamlı, ama olumlu yönlerine karşın riskleri de var. (Görsel: sanayi.gov.tr)

Yeni Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı 18 Ağustos 2026’da yayınlandı. Yapay zekâ uygulamalarının olumlu yanlarının yanı sıra savaşlara ve seçimlere müdahale etmesinin, insanlığın sonunu getirebileceği endişeleriyle birlikte tartışıldığı günlerde gazeteci Füsun Sarp Nebil, planın Türkiye açısından olumlu ve olumsuz yönleriyle eksiklikleri üzerine yönettiği Türkİnternet sitesindeki kapsamlı bir analiz yazdı. Nebil’den aldığımız izinle bu teknik yönü ağır basan analizin geniş özetini YetkinReport okurlarının dikkatine getiriyoruz; yazının tamamı bu bağlantıdan okunabilir.

18 Ağustos 2026’da yayımlanan 44 sayfalık Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı, önceki strateji belgelerine göre daha operasyonel ve ölçülebilir duruyor. “Yapay zekâda lider olacağız” türü genel hedeflerin ötesine geçip GPU-saat, GW, TWh, fon büyüklüğü, uzman sayısı, sorumlu kurum ve izleme mekanizması koyması önemli bir ilerleme. Buna karşılık bazı hedefler oldukça iddialı; hedefin yazılması ile bunun için gerekli para, enerji, fiber, donanım, insan kaynağı ve özel sektör yatırımının hazır olması arasında ciddi mesafe var. Planın asıl riski de burada.

1. Nihayet rakamlarla konuşan bir plan var: 10.000 ileri düzey AI uzmanı, 100.000 uygulama profesyoneli, 1 GW veri merkezi kapasitesi, yılda 10 milyon GPU-saat erişimi ve 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımı. Bu sayede 2030’da “başarılı olduk mu?” sorusuna sayısal cevap vermek kolaylaşıyor. 2. Yapay zekâ yalnızca model geliştirmek olarak görülmemiş. Belge enerji, hesaplama donanımı/altyapı, model/veri ve uygulamayı beş katman halinde tanımlıyor; yetenek, finansman ve düzenleme/güven bunları kesen üç unsur. Bu, günümüz AI ekonomisinin gerçek yapısına yakın. 3. Enerji meselesinin farkına varılmış. 2030 için 1 GW veri merkezi kapasitesinin yanı sıra 10 TWh düşük karbonlu elektrik PPA’sı, 1 EB depolama ve 100 Tb/sn omurga kapasitesi hedefleniyor. Yer seçiminin şebeke, enerji kaynakları ve atık ısıyla ilişkilendirilmesi, AI politikasının aynı zamanda enerji ve telekom politikası olduğunun anlaşıldığını gösteriyor. 4. Tek sağlayıcı bağımlılığı açıkça sorun sayılıyor. Çoklu tedarikçi yaklaşımı ve kapasite, maliyet, performans ile güvenliğin altı ayda bir değerlendirilmesi öngörülüyor; dijital egemenlik açısından önemli. 5. Veride somut mekanizmalar var: kamu veri setleri için yayın takvimi, sınıflandırma, “Veri Fabrikası”, API, anonimleştirme ve sentetik veri. “Gönüllülük yeterli değil” denmesi de kritik. Kaliteli ve erişilebilir veri Türkiye’de temel darboğaz olduğu için, bu bölüm planın güçlü taraflarından biri. 6. Kamunun ilk müşteri olması doğru bir sanayi politikası. “Tara–pilotla–ölçekle” modeli, başarılı uygulamaların 6–12 ayda büyütülmesi ve yerli şirketlerin kamu referansını ihracata çevirmesi düşünülmüş. Doğru uygulanırsa küçük Türk AI şirketleri için değerli olabilir. 7. Finansman yalnızca startup hibesi değil. Ulusal Yapay Zekâ Araştırma Fonu’ndan Yapay Zekâ Büyüme Fonu’na uzanan bir merdiven tasarlanmış; araştırma için en az 10 milyar TL, büyüme için 15 milyar TL hedefleniyor. 8. AI sadece LLM [Büyük Dil Modeli] olarak görülmüyor. Robotik, otonom sistemler, uç hesaplama, endüstriyel otomasyon ve “physical AI” plana alınmış. Otomotiv, makine ve savunma yetenekleriyle ilişkilendirilmesi mantıklı; genel amaçlı modellerde ABD ile yarışmaktan ziyade bazı endüstriyel alanlarda rekabet etmek daha gerçekçi olabilir. 9. Sektörel modeller fikri doğru. Asıl avantajın her alanda dev genel LLM yaratmaktan çok sağlık, üretim, savunma, tarım ve finanstaki veri ve uzmanlığı modele dönüştürmek olabileceği anlaşılmış görünüyor. 10. Türk dünyası için ortak LLM stratejik. TDT ülkeleriyle Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil ailelerini kapsayan ortak model ve federe eğitim/HPC paylaşımı, yalnızca teknoloji değil, Türki dillerin küresel AI ekosistemindeki ağırlığı açısından da önemli. 11. Şeffaflık mekanizması kâğıt üzerinde güçlü. Kamuya açık Ulusal Yapay Zekâ İlerleme ve Şeffaflık Portalı vaat ediliyor; sorumlu kurum, bütçe/gerçekleşme, takvim, KPI ve yeşil-sarı-kırmızı durum yayımlanacak. Gerçekten uygulanırsa, planın kaderini değiştirebilir. 12. AI güvenliği ayrı ele alınmış. Yüksek etkili sistemlerin canlıya alınmadan ve büyük sürüm değişikliklerinde teknik güvenlik/performans testinden geçmesi ve düzenleyici sandbox öngörülüyor.

Olumsuz ve Riskli Yanları

1. 1 GW hedefi var ama “1 GW’ın içinde ne var?” yeterince açık........

© yetkinreport.com