Geçtiğimiz günlerde, İstanbul Çekmeköy’de 44 yaşındaki Biyoloji öğretmeni Fatma Nur Çelik, ders anlattığı sınıfta 17 yaşındaki bir öğrencisi tarafından katledildi. Aylar öncesinden "Can güvenliğimiz yok" diyerek disiplin kurulunu uyarmış ama sesini duyuramamıştı. Bir lise öğrencisinin, adım adım bir cinayet planladığı ve öğretmenine kastettiği o anın arkasında, sadece psikiyatrik bir tablo ya da idari bir zafiyet mi var?

Yoksa o gencecik zihni empati yoksunluğuna, şiddetin sıradanlaşmasına ve sonu gelmez karanlık bir girdaba sürükleyen başka, "görünmez" bir faille daha mı yüzleşmeliyiz? Bizler, bir yandan kürsüde gençlerin gözünün içine bakarak ders anlatan, diğer yandan ekranın arkasında o algoritmaları inşa eden kişiler olarak, bu soruyu sormak zorundayız.

Evdeki o tanıdık manzarayı gözünüzün önüne getirin: Bir çocuk telefonu eline alıyor. Bir video, peşinden bir diğeri, sonra daha serti, daha uçlarda olanı... Ekranda akan o renkli dünyanın hemen arkasında, hiç uyumayan bir aktör çalışıyor: Bizim yazdığımız algoritmalar.

Bugün "algoritma" diyerek basitleştirdiğimiz şey, eskisi gibi masum bir öneri sistemi değil. Karşımızdaki yapı; çocuğun hangi videoda kaç saniye durakladığını hesaplayan ve dikkatini saniyeler içinde manipüle eden devasa, sürekli öğrenen bir ağ. Bu sadece teknik bir süreç değil; insan dikkati ve vicdanı üzerinde kurulan muazzam bir mühendislik tasarımı.

Kuşaklar boyunca çocukların dünyasını üç temel sacayağı şekillendirdi: Aile, okul ve sosyal çevre. Şimdi bu denkleme dördüncü, üstelik çok daha baskın bir aktör eklendi: Dijital platformlar. Bu yeni aktör çocuğa ahlaki bir rehberlik sunmuyor, şefkat göstermiyor, "bu kadar şiddet yeter" demiyor. Sadece öneriyor ve maruz bırakıyor.

Çünkü mutfakta, sistemin arka planında işler pedagojik kaygılarla değil; tamamen daha fazla tıklanma ve etkileşim hırsıyla yürür. Eğer bir çocuk; şiddet, zorbalık veya marjinal içerikler barındıran bir videoda birkaç saniye daha fazla kalıyorsa, sistem "Bu içerik çocuğun psikolojisini........

© Yeniçağ