Cumhuriyet’in kuruluşuyla taçlanan Milli Mücadele sonrası Mustafa Kemal ve silah arkadaşları arasında yaşanan fikri çatışmalar, görüş ayrılıkları ve siyasi dargınlıklar konusunda pek çok kitap yazıldı. Atatürk ile Milli Mücadele kahramanları ve Cumhuriyet’in kurucu kadrosunda yer alan Ali Fuat Cebesoy, Kâzım Karabekir, Rauf Orbay, Refet Bele, Fevzi Çakmak ve İsmet İnönü’nün aralarındaki çatışmalar ve küskünlükler yakın tarih meraklılarının her dönem ilgi odağı oldu. Siyasi tarihimize “paşaların kavgası” olarak geçen bu sürecin daha sonra bizzat Atatürk’ün attığı adımlarla “siyasi barış harekatı”na dönüşmesi nedense görmezden gelindi.

Prof. Dr. Hakkı Uyar, “Yurtta Barış: Paşaların Antlaşması” kitabında bu barışma süreçleri esnasında yaşananları ayrıntılarıyla gündeme taşıyor. Prof. Dr. Hakkı Uyar döneme ait arşivleri, süreli yayınları, sözlü tarihi de kapsayan zengin referanslarla yakın tarihimizi yeni bir perspektifle değerlendiriyor. Paşaların barışmasının görmezden gelinen ya da es geçilen bir konu olduğunun altını çizen Prof. Dr. Hakkı Uyar, Milli Mücadele kadrosu arasında yaşanan siyasi dargınlıklar ve barışma sürecini şöyle özetliyor:

“Atatürk ve Milli Mücadele için ilk yola çıkan arkadaşları toplamda beş kişiydiler. İlk Beşler denilen bu isimler: Mustafa Kemal, Karabekir, Cebesoy, Orbay ve Bele… Bele hariç, hepsinin döneme ilişkin anıları ve günlükleri var. Bu beş kişiye 1920 yılında İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak eklendi. Dolayısıyla A Takımı, yedi kişiye ulaştı. Daha başlangıçta ortaya çıkan küçük ayrılıklar Atatürk’ün gücünü artırmasıyla derinleşti. Bu süreçte bağımsızlık savaşının kazanılacağına dair emareler kendini gösterince, kurtuluş sonrasında rejimin ne olacağı meselesi ana sorun haline geldi. Vahdettin’in 1918-1922 yılları arasında yeniden ihdas ettiği mutlak monarşiye karşı oluşturulan ve bütün gücün Meclis’te toplandığı TBMM Devleti nasıl bir dönüşüm geçirecekti?

İkinci Meşrutiyet’e kaldığımız yerden devam mı edecektik? Yoksa yeni........

© Yeniçağ