menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Coğrafî kavramlar üzerinden millî kimlik kargaşası

10 0
08.11.2026

Coğrafî kavramlar üzerinden millî kimlik kargaşası

Dil, insanlar arası iletişimin en güçlü aracı olmasının yanında, bireyin dünya görüşünü de belirleyen bir işleve sâhiptir. Dil, bu işlevi kelimeler ve kavramlar üzerinden yerine getirir. Fikrî genişlik, duygu derinliği, düşünce zenginliği sonucu birbirine yakın anlamlı kelimeler ortaya çıkar. Bu kelimeler, içerdikleri duygu ve düşünce nüanslarına göre müstakil kavramlar hâline gelirler. Bu kelimeleri ve kavramları bilen ve düşünce sistemine alan kişilerin zihin haritalarında oluşan çağrışımlar, o kişilerin bir konuyu reaktif bir yapıyla ele alabilmelerini sağlar. Kavram, reaktörde parçalanmış bir atom gibi ışıldama yaratır ve aydınlanma sağlar.

Ancak bu aydınlanma, tıpkı nükleer gücün tahribat ve yıkım gibi kötü amaçlarla kullanılması gibi, çağrıştırdığı olumlu anlamın aksi istikâmetinde de olabilir. Kullanılan kavramların işlev istikâmetleri de kavramların bulunduğu dilin dışındaki diller tarafından yönlendirilebilir. Bu yönlendirmenin aygıtı da çeviri ve tercümedir.

Yukarıda soyut bir içerikle anlatmaya çalıştığım konunun somut örneklemesini coğrafî kavramlar üzerinden yapmak istiyorum.

ORTA DOĞU – UZAK DOĞU

Pusulada dört ana yön olmasına rağmen, dünya siyâseti Doğu-Batı mücâdelesi ekseninde şekillenmektedir. Bunun tek istisnâsı Amerika Birleşik Devletleri’ndeki iç savaşta görülen Kuzey-Güney mücâdelesidir ki, o da Batı’nın kendi içinde bir “ara yön” gibi kavramsallaştırdığı bir olgudur.

Bunun yanında “Doğu” kavramı, Avrupa’nın Greenwich’e göre daha da batısında bulunan Fas’ı bile içine alır. Fas’ın içinde bulunduğu toprakların “Batı” kavramında görüp göreceği nasip ancak “Batı Afrika” olarak tanımlanmaktır.

Avrupa merkezli dünya görüşü, “Batı” kavramını kendi tekeline almıştır. Onca eleştiri fitilini kendi ateşlemesine rağmen, Batı dünyâsı “ötekileştirme” operasyonunu bir kavramlaştırma ustalığı ile tetikçileri üzerinden yapmakta ve “medenî” olma karinesine halel getirmemeyi başarmaktadır.

“Doğu”, Avrupa’nın tekelindeki “Batı”ya en fazla “Orta Doğu”su ile yaklaşabilmektedir. Zirâ Avrupa’nın dini olan Hristiyanlık bu topraklarda doğmuştur. Bu “Orta Doğu” kavramı, Doğu’nun kendi icat edip kendi amaç ve menfaatlerine hizmet etmesi için kullandığı kavramsal bir aygıt değildir. Aksine ölçüsünün Batı’da alınıp Batı’da dokunan kumaşlarla Batılı terzilerin diktiği bir elbisedir. Doğu, bu elbisenin kendi sosyokültürel ve sosyopolitik yapısına, ihtiyaçlarına uyup uymadığını düşünmeye henüz fırsat bile bulmuş değildir.

Doğu, güneşin doğup aydınlığın başladığı yön........

© YeniBirlik