Düşünce geleneklerini anlama çabasında muhtelif yollar izlenebilmektedir. Bu yolların bir kısmı gelenekler arasında ortaktır. Her geleneğin kendine özgü gelişme, değişme, dönüşme ve çözülme süreçleri vardır. Bu süreçler kurucu şahsiyetleri, kurucu ilkeleri, ilkelerin yorumu olarak ortaya çıkan kapsamlı nazariyeleri, nazariyelerin kurucu ve yorumlayıcı otoritelerini, gelenek içinde bağımsız düşünmeye meyyal eleştirel düşünürleri, görüşlerin tecessüm ettiği uygulamaları, adetleri ve kurumları barındırır. Şayet bir inanç ve görüş bin yılı aşkın süreçte varlığını sürdürmüşse ona dair kavrayışı ve yaşam tarzını temsil eden farklı düşünür ve insan tiplerini görmek ve bunların muhtelif siyasi, iktisadi ve hukuki koşullarda nasıl vücut bulduğunu temaşa etmek mümkündür. Geleneği anlamak, bütün bu unsurları ilişkili bir şekilde kavrayıp çözümlemeyi gerektirir. Bu, daha ziyade bir geleneği kendi şartları ve duyarlılıklarıyla anlama çabası olarak değerlendirilebilir.

Bazen geleneği anlama ve yorumlama çabasında başka gelenekler hakkında daha önce yapılmış kapsamlı anlama ve yorumlama faaliyetinden istifade edilir. Aslında ilkece bunun yanlış olduğu da söylenemez. Zira ferdî ve içtimâî hayatın kendisine özgü tarafları olduğu kadar başka fertlerin ve toplumların hayatlarıyla ortak tarafları da vardır. Zaten böyle olmasa fertler ve toplumlar arasında hiçbir bilgi ve maharet alışverişi olmazdı. İnsan olmak aynı........

© Yeni Şafak