Yüksek makamlar ancak hafif başları döndürür

Cenab Şahabettin’in Tiryaki Sözleri adlı eserinde yer alan ve kamu yönetimine ışık tutan sözleri okuyucularımızla paylaşmak istiyoruz. Aradan geçen onca yıla rağmen bu sözlerin önemli bir kısmının bugün de bürokrasiye, makam hırsına, liyakate, yöneticiliğe ve insan tabiatına dair şaşırtıcı derecede canlı gözlemler içerdiğini görüyoruz.

Devlet teşkilatı değişmiş, yönetim anlayışı dönüşmüş, mevzuat çoğalmış ve girift hale gelmiş, teknoloji kamu hizmetinin her alanına girmiş olabilir. Ancak insanın makamla imtihanı çok fazla değişmiyor. Çünkü mesele çoğu zaman sistemden önce insanın güç, itibar ve yükselme karşısındaki tavrında düğümleniyor.

Cenab Şahabettin’in şu sözü bu gerçeği tek başına anlatmaya yetiyor: “Yüksek makamlar ancak hafif başları döndürür.” Makam insanı mutlaka değiştirmez; fakat insanın içinde olanı görünür hâle getirir. Güçlü bir karakter için makam hizmet aracıdır, zayıf bir karakter için ise kişiliğin yerine geçmeye başlayan bir unvandır.

Makam büyüdükçe insanın gerçek ölçüsü ortaya çıkar

Üst görevlere gelen bazı insanlar makamı taşıdığı hâlde, bazıları makam tarafından taşınır. Aradaki fark çok önemlidir. Cenab Şahabettin bunu oldukça çarpıcı bir benzetmeyle anlatıyor: “Rütbe aldıkça kibirlenenler yangın kulesine çıkınca dürbün olduğunu zannedenlerdir.”

Asıl sorun da tam burada başlıyor. Makamın sağladığı saygıyı şahsına gösterilen hayranlık, kurumsal yetkiyi kişisel kudret, etrafındaki nezaketi ise kendi üstünlüğü olarak algılayan yönetici gerçeklikten uzaklaşmaya başlar. Oysa makamın kapısından içeri girerken insan neyse, makamdan ayrıldığı gün yine odur.

Unvan gider. Araç gider. Özel kalem gider. Kapıda bekleyenler gider. Özetle gider de gider. Geriye bilgi, karakter, yapılan işler ve bırakılan iz kalır. Bu nedenle: “İnsan yükseğe çıktıkça pantolonundaki yamanın görünme ihtimali artar.” sözü yalnızca güzel bir edebî ifade değildir; aynı zamanda son derece güçlü bir yönetim ilkesidir.

Makam yükseldikçe hatalar küçülmez, daha görünür hâle gelir. Alt düzeydeki bir çalışanın yanlışından birkaç kişi etkilenirken, üst düzey yöneticinin yanlış kararı binlerce insanı, hatta bütün bir kurumu etkileyebilir. Bu yüzden yüksek makam daha fazla ayrıcalık değil, daha fazla sorumluluk anlamına........

© Yeni Şafak