Milâttan önce 263 yılında Roma ordusu Sicilya'daki Catania şehrini ele geçirdi. Komutan Manius Valerius Messalla ganimetlerin arasından sıra dışı bir parça seçti: şehrin güneş saatini. Saat Roma'ya taşındı, forumun yanına dikildi. Ama yanlış gösteriyordu. Catania Roma'dan yaklaşık dört buçuk derece güneydeydi; güneş orada gökte başka bir yay çiziyordu. Yaşlı Plinius'a göre Romalılar bu saate 99 yıl baktı. Ancak MÖ 164'te  Marcius Philippus, Roma'nın enlemine göre ayarlanmış yeni bir saat diktirdi.

Bu küçük hikâye, dizinin sonunda varacağımız fikrin ilk tohumunu taşıyor: Zamanı ölçen alet, nerede durduğuna bağlıdır. "Göreliliği Anlamak" dizisinde zamanın göreli olduğunu anlatmıştım. Bu fikri kavramak için önce insanlığın zamanı nasıl ölçmeyi öğrendiğini bilmek gerekiyor. Bu altı yazılık dizi o yolculuğu anlatacak: gölge çubuğundan atom saatine.

İlk takvim: Ay

İnsanlığın elindeki en kolay saat Ay'dı. Güneş her gün aynı görünür; Ay ise her gece değişir. İnce bir hilal belirir, büyür, dolunay olur, küçülür ve kaybolur. Sonra yeni hilal doğar. Bu döngüyü görmek için alet de, hesap da gerekmez; gökyüzüne bakmak yeter.

Hilalden hilale sayılan günler bazen 29, bazen 30 çıkıyordu; çünkü döngünün gerçek uzunluğu yaklaşık 29,5 gündür. Babilliler bu yüzden 29 günlük "eksik" ve 30 günlük "tam" aylar kullandı; ayın kaç gün süreceğine, yeni hilalin görülüp görülmemesi karar veriyordu. "Otuz günlük ay" fikri işte bu 29,5 günün yuvarlanmasıdır. Zaten, Türkçede gökteki cisme de takvimdeki birime de "ay" deriz. İngilizcedeki moon ve month da aynı kökten gelir.

On iki ay ayı yaklaşık 354 gün eder. Hicri takvim bugün de böyle işler. Kur'an Tevbe suresinin 36. ayetinde ay sayısının Allah katında on iki olduğunu bildirir.  Bu yüzden Ramazan her yıl on bir gün erken gelir ve otuz........

© Yeni Mesaj