Kömür ve linyit: en büyük yanlış anlama

Türkiye'de kömür tartışması tamamen yanlış bir varsayım üzerine kurulu: "kömür yerlidir." EPDK'nın Kasım 2025 sektör raporuna göre o ay lisanslı elektrik üretiminin yüzde 26,9'u ithal kömürden, yüzde 25,3'ü doğalgazdan, yüzde 12,7'si yerli linyitten, yüzde 12,3'ü hidrolikten geldi.

Yani sistemde tek başına en büyük kaynak ithal kömür ve yerli linyitin iki katından fazla. Türkiye taş kömüründe yüzde 90'ın üzerinde ithalata bağımlı; 2022'de kömür ithalat faturası 5,3 milyar dolarla rekor kırdı ve bir numaralı tedarikçi Rusya'ydı.

Bu tespit kömür hamlesini çöpe atmıyor; ona doğru adını veriyor. Yapılması gereken "kömüre yönelmek" değil: İthal kömürü yerli linyitle ikame etmek.

Bu yeni bir strateji arayışı değil; halihazırda yanan yüzde 27'lik payın yakıtını değiştirme işi — ve mümkün olan en hızlı kömür hamlesi budur.

Linyitin gerçeği de tam yazılmalı. Rezerv 14,45 milyar ton ve yüzde 52'si EÜAŞ'ın elinde — başta Afşin-Elbistan. Ancak rezervin yüzde 75'i 2500 kcal/kg'ın altında: linyit taşınamaz, santral madenin üstüne kurulur, verim düşüktür, kilovatsaat başına emisyon ve su tüketimi yüksektir.

Emisyon teknolojisinde de kritik bir ayrım var. Baca gazı kükürt arıtma, elektrostatik filtre ve deNOx sistemleri kükürdü, azot oksitleri ve partikül maddeyi tutar; bunlar kanıtlanmış, hızla kurulabilen teknolojilerdir ve Afşin ile Soma çevresindeki hava kalitesi düşünüldüğünde kurulmaları ahlaki bir zorunluluktur. Ama bu sistemler karbondioksiti tutmaz ve karbon yakalama dünyada hâlâ ticari ölçekte kanıtlanmış değil.

Bu ayrım neden hayati? Çünkü AB'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması 1 Ocak 2026'da nihai aşamasına geçti; kapsamı çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen. Türkiye mal ihracatının yüzde 40'ından fazlasını AB'ye yapıyor ve en kırılgan olduğumuz yer tam da demir-çelik ile alüminyum, yani elektriğe en bağımlı sanayilerimiz. Sonuç: elektriğini kömürle üretirsen, yakıtta tasarruf ettiğin doları gümrük kapısında karbon sertifikası olarak geri ödersin. Linyit bir garanti katmanıdır, bir strateji değildir.

Hidroelektrik: enerjide sınırlı, esneklikte sınırsız

Hidroelektrik Kasım 2025'te üretimin yüzde 12,3'ünü verdi ve bu payın kuraklıkta nasıl düştüğünü herkes biliyor; yeni baraj kapasitesi de büyük ölçüde doymuş durumda. Ama önemli bir ayrım var: hidroelektriğin kapasitesi enerji olarak sınırlı, esneklik olarak değil. Mevcut barajları birbirine bağlayıp pompalı depolamaya çevirmek, tek bir yeni nehir olmadan sisteme devasa bir batarya kazandırır: güneşin bol olduğu öğlen suyu yukarı pompalar, akşam talep tavan yaptığında bırakırsınız. Yenilenebilirin süreklilik problemine verilecek en ucuz ve en yerli cevap budur. Ve konuşulmuyor.

Rüzgâr ve güneş: en hızlı, en ucuz, en bizim olan

Faturayı önümüzdeki beş yılda düşürecek kaynak budur. Sebebi tek kelimeyle hız. Kaba devreye alma süreleri: verimlilik ve ısı pompası bugün, güneş 6-18 ay, batarya 1-2 yıl, rüzgâr 2-4 yıl, madeniyle yeni linyit santrali 5-7 yıl, nükleer 10-15 yıl.

2025'te devreye giren yenilenebilir santrallerin toplam gücü 8.313 MW oldu — 6.063 MW'ı güneş, 1.946 MW'ı rüzgâr. Aynı elektriği doğalgazdan karşılasaydık 3,5 milyar metreküp gaza ihtiyaç duyacaktık. Türkiye yenilenebilir kurulu güçte Avrupa'da beşinci sırada ve Ulusal Enerji Planı 2035 için güneşi 52.900 MW'a çıkarmayı hedefliyor.

Hedefler ulaşılabilir, ama iki şartla. Birinci şart şebeke ve depolama. Bugün........

© Yeni Mesaj