Başlarken bir ilkem vardı: her yazıda bildiğimizle tahmin ettiğimizi ayıracaktım. Dünkü yazıda o ayrımın en keskin yerine geldik. Sicim teorisi elli yıldır dünyanın en parlak zihinlerini meşgul ediyor, ama deneyle sınanabilecek tek bir öngörüde bulunamadı.

Bu durum bizi zor bir soruyla yüz yüze bırakıyor: deneyle sınanamayan bir kuram, ne kadar güzel olursa olsun, hâlâ bilim midir?

Bu soruya Viyanalı filozof Karl Popper bir cevap verdi. Popper iki tür fikir arasındaki farka dikkat çekti. Bir yanda her olayı kendine uyduran, ne olursa olsun haklı çıkan öngörüler vardı. Öbür yanda, Einstein'ın genel göreliliği gibi açıkça "şu olmazsa yanılıyorum" diyen kuramlar.

Görelilik dizisinde anlatmıştık: Einstein, Güneş'in yanından geçen yıldız ışığının belli bir açıyla bükülmesi gerektiğini söylemişti. 1919'daki güneş tutulmasında ölçüm yapıldı. Açı farklı çıksaydı kuram çökecekti. Çökmedi.

Popper'a göre bilimi bilim yapan şey, doğrulanmak değil, yanlışlanabilmektir. Bilimsel bir kuram, hangi gözlemin onu çürüteceğini önceden söyleyebilmelidir. 

Bu ölçüyle bakınca Standart Model bilimin en parlak örneklerinden biridir. Sınırlarını çizmiştir, neyi cevapladığı ve ne olursa yanlışlanacağı bellidir. Her öngörüsü bir risktir ve şu ana dek her risk kazanılmıştır. Sicim teorisi ise bu ölçüyü bugün karşılamakta zorlanıyor; sayısız farklı evrene izin veren ve hangisinin bizimki olduğunu söyleyemeyen bir kuramı çürütmek de mümkün olmuyor.

Fizikçiler bu konuda bölünmüş durumda.

Eleştirenlere göre bilim, deneye bağlı kaldığı için dört yüz yıldır güvenilir. Sırf matematiksel olarak güzel diye bir kuramı kabul etmeye başlarsak, bilimi bilim yapan çizgiyi silmiş oluruz.

Savunanlar ise tarihe bakmamızı istiyor. Atomun varlığı on dokuzuncu yüzyılın sonunda hâlâ tartışılıyordu; büyük fizikçi Ernst Mach, görülemeyen bir şeye inanmanın bilim olmadığını söyleyerek atomu reddediyordu. Higgs bozonu kırk sekiz yıl bekledi. Einstein'ın 1916'da öngördüğü kütleçekim dalgaları ancak 2015'te........

© Yeni Mesaj