Dün Standart Model'i tamamladık. On yedi parçacık, üç kuvvet, kırk yılı aşkın bir süre boyunca her deneyden alnının akıyla çıkmış bir kuram.

Bu yazıda o kuramın açıklayamadıklarını konuşacağız. Ama baştan bir şeyi netleştirelim: Standart Model yanlış değil. Ölçebildiğimiz her şeyi doğru öngörüyor. Sorun, ölçebildiğimiz her şeyin evrenin tamamı olmaması.

Bunu anlamak için daha önceki yazılarda anlattığımız bir tarihe gidelim: on dokuzuncu yüzyıla, bir Fransız gökbilimcinin masasına.

Neptün mü, Merkür mü?

1840'larda gökbilimciler Uranüs gezegeninin yörüngesinde küçük bir sapma fark etti. Gezegen, Newton'un yasalarının söylediği yerde değildi. Fransız gökbilimci Urbain Le Verrier iki ihtimal gördü: ya Newton yanılıyordu ya da orada henüz görülmemiş bir gezegen Uranüs'ü çekiyordu. İkincisine bahse girdi, o gezegenin nerede olması gerektiğini hesapladı. 1846'da teleskoplar oraya çevrildi ve Neptün bulundu.

Birkaç yıl sonra aynı Le Verrier, Merkür'ün yörüngesinde de küçük bir sapma fark etti. Aynı yolu izledi ve Güneş'e çok yakın, görünmeyen bir gezegen önerdi. Ona Vulkan adını bile verdi. Ama Vulkan hiçbir zaman bulunamadı. Çünkü sorun eksik bir gezegen değil, eksik bir kuramdı. Merkür'ün sapmasını altmış yıl sonra Einstein'ın genel göreliliği açıkladı ve sorun çözüldü.

Bu hikâye, bugün fizikçilerin karşısındaki durumu çok iyi anlatıyor. Bir sapma gördüğünüzde ya bilmediğiniz bir şey vardır ya da kuramınız eksiktir. Standart Model'in boşluklarının bazıları bir Neptün olabilir, bazıları bir Merkür.

İlk ve en büyük boşluk, geçen hafta tabloda gördüğümüz eksik: yerçekimi.

Görelilik dizisinde yerçekiminin, kütlenin uzay-zamanı bükmesi olduğunu anlatmıştık. O dizide bir soruyu da açık bırakmıştık: öteki kuvvetlerin taşıyıcı parçacıkları varsa, yerçekiminin de olmalı mı? Fizikçiler bu varsayımsal parçacığa graviton diyor. Ama hiç kimse onu görmedi.

Daha büyük sorun şu: yerçekimini öteki kuvvetler gibi bir kuantum alanı olarak yazmaya çalıştığınızda hesaplar sonsuz cevaplar vermeye başlıyor ve bu sonsuzluklar hiçbir yöntemle ayıklanamıyor. Genel görelilik ile kuantum alan teorisi, her biri kendi alanında........

© Yeni Mesaj