İran bugün yalnızca bir rejim tartışmasının değil, daha derin bir devlet–toplum uyum sınavının içinden geçiyor. Meydanlarda duyulan talepler, kullanılan semboller ve verilen tepkiler çoğu zaman birbirine karıştırılıyor. Oysa mesele ne yalnızca özgürlük sloganları ne de geçmişe özlemle taşınan bayraklardan ibaret. Asıl soru şu: İran, kendisini ayakta tutan reflekslerle değişen toplumunu aynı cümlede buluşturabilecek mi?

Bu soru, İran'ın son kırk yılına bakıldığında hafife alınacak bir soru değil. Çünkü bugünkü yapı, kaosun içinden çıkmış; dış müdahalelerle, savaşlarla ve ağır baskılarla şekillenmiş bir düzenin ürünü.

Velayet-i fakih sistemi, İran'ın devrim sonrası yaşadığı kırılmaların ardından, ülkenin dağılmasını önlemek ve dış yönlendirmelere karşı direnç oluşturmak amacıyla inşa edildi. Bu sistemin merkezinde "istikrar", "bağımsızlık" ve "ulusal bütünlük" yer aldı.

Bu yaklaşım, özellikle zor dönemlerde toplumun önemli bir kısmında karşılık buldu. İran'ın uzun yıllar boyunca savaşlara, yaptırımlara ve bölgesel krizlere rağmen ayakta kalabilmesi; devlet yapısının çözülmemesi ve ülkenin kontrolsüz bir savrulma yaşamaması, bu sistemin güçlü yönleri arasında görüldü.

Ancak zaman değişti. Toplum değişti. Bugün yaşanan tartışmaların temelinde de tam olarak bu dönüşüm yatıyor.

İran toplumu gençleşti, şehirleşti ve dünyayla daha fazla temas kurdu. Yeni kuşaklar için mesele yalnızca ülkenin varlığını sürdürmesi değil; nasıl bir hayatın mümkün olduğu sorusu haline geldi.

Devlet ise uzun süre şu varsayımla hareket etti:

"Önce düzen korunur, talepler zamanla karşılanır."

Bu yaklaşım kısa vadede istikrar sağladı; fakat uzun vadede esnekliğini kaybetti. Koruma refleksi güçlendikçe, katılım alanları daraldı. Toplum, karar süreçlerinin parçası olmaktan çok, sonuçlarına katlanması beklenen bir konumda kaldı.

Bu noktada sorun niyet değil; uygulamanın........

© Yeni Mesaj