Scott Bessent ile Kevin Warsh’ın faizler hakkındaki görüşleri ilk bakışta birbirine zıt görünüyor. Oysa bu farklılık, aynı teknolojik dönüşümün farklı zaman dilimlerine bakmalarından kaynaklanıyor olabilir. YZ yatırımları bugün sermaye talebini üretkenlikten daha hızlı artırırken reel faizleri yukarı itebilir; fakat yeni altyapının kurulması ve teknolojinin ekonomiye yayılmasıyla üretkenlik ileride hızlanabilir. Juglar, Kuznets ve Kondratieff dalgalarını birlikte düşündüğümüzde önemli bir soru ortaya çıkıyor: Warsh bugünün yatırım ve faiz koşullarını, Bessent ise henüz gerçekleşmemiş olan yeni üretkenlik çağını mı anlatıyor?

Geçen yazıda ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Fed Başkanı Kevin Warsh’ın faizlere ilişkin farklı yaklaşımlarını tartışmıştım. Bessent, güçlü yatırımların zamanla üretkenliği artırabileceği, potansiyel büyümeyi yükseltebileceği ve uzun vadeli faizler üzerindeki baskıyı azaltabileceği bir dünyaya bakıyor. Warsh ise YZ, veri merkezi, enerji ve diğer büyük sermaye yatırımlarının küresel tasarruf bolluğu dönemini sona erdirerek sermaye talebini ve doğal reel faizi yükseltebileceğini düşünüyor.

İlk bakışta bu iki görüş birbirine zıt görünüyor. Oysa iktisadi çevrimlere farklı zaman ölçeklerinden baktığımızda, ortada gerçek bir çelişki bulunmayabilir. Bessent ile Warsh aynı teknolojik dönüşümün farklı aşamalarını anlatıyor olabilirler.

ÜÇ FARKLI SAAT: JUGLAR, KUZNETS VE KONDRATİEFF

Kapitalist ekonomiler tek bir zaman ölçeğinde dalgalanmaz. Schumpeterci çevrim yaklaşımında farklı uzunluktaki dalgalar birbirinin üzerine biner.

Juglar çevrimi yaklaşık 7–11 yıllık bir sabit sermaye yatırım ve kredi çevrimidir. Firmaların kapasite artırımı, makine-teçhizat yatırımları, finansman koşulları ve kârlılık bu çevrimin temel belirleyicileridir.

Kuznets dalgası ise yaklaşık 15–25 yıllık daha uzun bir salınımdır ve özellikle altyapı, yapılaşma, kentleşme ve uzun ömürlü sermaye yatırımlarıyla ilişkilendirilir. 

Kondratieff dalgası ise yaklaşık 45–60 yıllık bir zaman ufkunda teknolojik paradigma, altyapı, kurumlar ve üretim örgütlenmesindeki büyük dönüşümleri ifade eder. Literatürde bu süreler kesin periyotlar değil, yaklaşık tarihsel düzenlilikler olarak kabul edilir.

Bu süreleri yaklaşık olarak karşılaştırdığımızda bir Kondratieff dalgasının içinde iki veya üç Kuznets, bir Kuznets dalgasının içinde ise kabaca iki Juglar çevrimi düşünülebilir. Böylece bir uzun dalga dört ila altı kadar Juglar yatırım çevrimini kapsayabilir. Schumpeter’in kendisi de farklı frekanstaki çevrimlerin üst üste binmesine dayanan benzer bir çoklu çevrim sistemi geliştirmişti.

Basitleştirirsek: Kondratieff teknolojik oyunun kurallarını değiştirir; Kuznets bu yeni oyunun altyapısını kurar; Juglar ise firmaların bu altyapı üzerindeki yatırım ritmini belirler.

YZ YATIRIMLARI NEDEN AYNI ANDA ÜÇ DALGAYI HAREKETE GEÇİREBİLİR?

Bugünkü YZ yatırımlarının önemli bir kısmını yalnızca yazılım yatırımı olarak düşünmek hata olur. Veri merkezleri, bulut sistemleri, fiber ağlar, yarı iletken fabrikaları, enerji üretimi ve iletim sistemleri devasa miktarda uzun ömürlü fiziki sermaye gerektiriyor.

Bu nedenle eğer YZ gerçekten yeni bir teknolojik paradigmanın çekirdeğini oluşturuyorsa, bugün yalnızca yeni bir Juglar yatırım çevriminin değil, aynı zamanda yeni bir Kuznets altyapı dalgasının da başlangıcında bulunuyor olabiliriz.

Dolayısıyla üç hareket aynı yönde çalışıyor olabilir:

Yeni bir Kondratieff paradigması teknolojik yatırım fırsatlarını açıyor; ilk Kuznets dalgası........

© Yeni Birlik