Modern bilimdeki kuantum mekaniğinin temel taşlarından biri olan Heisenberg Belirsizlik İlkesine göre, bir parçacığın konumu ve hızı aynı anda tam kesinlikle bilinemez. Siz birini ölçmeye çalıştığınızda, diğeri kaçınılmaz olarak belirsizleşir.1

Buradaki kritik nokta şudur: Ölçüm yapmak, sistemi bozar. Yani gözlemci, ister istemez ölçtüğü şeye dahil olur. Bu etki ölçümün fiziksel yapısından kaynaklansa bile sonuç değişmez: Gözlemci oyunun dışına çıkarılamaz. Bu durum, mikro ölçekte evreni anlamanın, gözlemciyi hesaba katmadan mümkün olmadığını gösterir.2 Kuantumdaki bazı yorumlar, bilincin rolüne işaret etmektedir. Gözlemci etkisi, bilincin maddeye hükmedebileceğine dair güçlü bir fizikî metafor sunar.

Psikolojide Gözlem Etkisi – Hawthorne Misali

Benzer bir etki, sadece atom altı dünyada değil, insan davranışlarında da gözlemlenir. Sosyal bilimlerde bu durum “Hawthorne Etkisi”3 olarak bilinir. Yapılan araştırmalarda görüldüğü gibi insanlar gözlendiklerini bildiklerinde davranışlarını değiştirirler. Mesela bir fabrikada, çalışma şartları iyileştirildiğinde verimlilik artmış; ancak şartlar eski haline getirildiğinde de verimlilik yine artmaya........

© Yeni Asya