Kalabalığın gölgesinde

AHMET CAN KARAHASANOĞLU

Kalabalığın cazibesinin insanlık için en büyük tehditlerden biri olduğunu ispatlayan güzel bir deney vardır. Bahse konu deneyde gerçeği bildiğimiz halde çoğunluğun etkisiyle nasıl şüpheye düştüğümüz ispatlanıyor. İlk başta şüphe, sonra gözümüze değil kalabalığa inanmaya dönüşen bir paradoks... Sosyal psikolojinin meşhur uyma deneylerinden biri olan Solomon Asch’ın çalışması, modern insanın bu kadim zaafını çarpıcı biçimde gösteriyor.

Deney son derece basit. Bir grup insana birbirinden farklı uzunluklarda çizgiler gösterilir ve hangilerinin eşit olduğu sorulur. Sorunun cevabı o kadar açıktır ki hata yapmak neredeyse imkânsızdır. Fakat gruptaki insanların büyük bölümü önceden anlaşmış şekilde yanlış cevabı vermeye başlayınca, gerçek denek de bir ikilemin içine sürüklenir. Gözleri başka bir şey söylemektedir, kalabalık başka.

Burada en önemli nokta, insanlar kendi gözleriyle gördüklerini inkâr ederek çoğunluğun yanlışına katılıyorlar. Kendi gerçeğini yok etmek pahasına kalabalığa teslim oluyorlar. Yaşanan durumu özetleyen kelime, yanılsama. Dolayısıyla bu deney aslında insanlık tarihinin de özeti.

Birçok kafa bir araya gelmekle........

© Yeni Akit