Tarımsal Makroekonomik ve Finansal Mevcut Durum

Tarımsal finansman mimarisi, ulusal gıda arz güvenliği ve sektörel sürdürülebilirliğin ana omurgasını oluşturmakta; mevcut makroekonomik konjonktürde karar alıcılar ve finansal kurumlar üzerinde stratejik bir baskı yaratmaktadır. Sektörün çalışma sermayesi ihtiyacının zirve yaptığı bir dönemde, kamu destekli kredi mekanizmalarındaki politika dalgalanmaları piyasa aktörlerinin risk algısını doğrudan etkilemektedir.

24 Ekim 2025 tarihli Resmî Gazete ’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararı ile 31 Aralık 2026’ya kadar geçerli olmak üzere Hazine faiz destekli tarımsal kredilerdeki sübvansiyon oranlarının yaklaşık P oranında düşürülmesi, reel sektörde ani bir likidite şoku yaratmış; ancak üreticilerden ve kamuoyundan gelen tepkiler neticesinde Cumhurbaşkanımızın müdahalesiyle söz konusu sübvansiyon indirim kararı geri çekilerek eski oranlar ihdas edilmiştir.

Söz konusu mevzuat değişikliğinin kısa süre içinde gerçekleşmesi piyasada adeta “soğuk duş” etkisi yaratarak belirsizlik katsayısını artırmış, 2026 yılını ağır finansal yükler altında geçiren üreticilerin 2027 yılına ilişkin yatırım iştahını ve borç servis kapasitesini karamsarlığa sürüklemiştir. Nitekim 2024 yılından bu yana güncellenmeyen kredi üst limitlerinin sabit tutulması; yüksek politika faizi, sıkılaşan finansman koşulları ve girdi maliyetlerindeki agresif tırmanış karşısında reel sermaye erimesi ve borç servis kapasitesinin daralması sonucunu doğurmuştur. Üreticilerden tüketicilere, küçük ölçekli işletmelerden entegre gıda sanayicilerine, ithalatçı ve ihracatçılara kadar geniş bir paydaş ağı önünü göremez hale gelmiştir.

Çiftçinin Gerçek Enflasyonu ve Makro Enflasyon Ayrışması

Enflasyon dinamiğinin analitiği, tarım sektörünün iktisadi dayanıklılığını değerlendirirken manşet veri setlerinin ötesine geçmeyi zorunlu kılmaktadır. TÜİK tarafından açıklanan Eylül ayı verilerine göre, yıllık Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ),73’e gerileyerek Kasım 2021’den bu yana ilk kez 0 psikolojik eşiğinin altına inmiş, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) ise ',38 olarak gerçekleşmiştir. Aylık bazda TÜFE artışları Temmuz’da %1,78, Ağustos’ta %1,84 ve Eylül’de %1,84 seyrederken; Temmuz’da 1,75 olan yıllık TÜFE kademeli olarak ),73’e çekilmiştir. Yıl başından Eylül sonuna kadar olan birikimli TÜFE $,32’ye, Temmuz-Eylül dönemindeki üç aylık bileşik fiyat artışı ise %5,6 seviyesine ulaşmıştır.

Ancak manşet enflasyondaki istatistiki gerileme, tarladaki iktisadi gerçeklikle tam bir ayrışma içindedir. Finansal analizin temel ilkesi şudur: “Enflasyonun düşmesi fiyatların düşmesi değildir; fiyatlar yükselmeye devam etmekte, sadece yükselme hızı yavaşlamaktadır.” Çiftçi, genel TÜFE sepetiyle değil; mazot, DAP ve Üre gübresi, sertifikalı tohum, bitki koruma ilaçları, karma yem, elektrik, işçilik, makine kirası, nakliye ve kredi maliyetlerinden oluşan özel bir tarımsal üretim sepetiyle karşı karşıyadır. Tarımsal desteklerdeki nominal artışlar da reel satın alma gücünü korumakta yetersiz kalmaktadır. Örneğin, kamusal destekleme bütçesi nominal olarak artırılırken, çiftçinin ana girdisi olan DAP veya Üre gübresi 0-40, mazot p oranında zamlanıyorsa, desteğin reel değeri net biçimde düşmüş demektir. Üretici açıklanan rakamsal artışa değil, o destek tutarı karşılığında alabildiği fiziki gübre, mazot ve tohum miktarına bakmaktadır.

Bu yapısal durum “Enflasyon tarımı vuruyor, zayıflayan tarım da dönüp enflasyonu vuruyor” kısır döngüsünü üretmektedir. Türkiye’nin 2027 yılı gıda enflasyonunun ilk rakamları TÜİK’in istatistik simülasyonlarında değil, bu sonbaharda çiftçinin kışlık ekilişte tarlaya atacağı tohum, gübre ve uygulayacağı teknolojik hamlelerdeki kullanacağı mazotun seviyesiyle yazılmaktadır.

Maliyetler ile alım gücü arasında giderek açılan bu makas, tarımsal işletmelerin operasyonel kapasitelerini ve üretim kararlarını doğrudan tehdit etmektedir. Kaldı ki sürekli dile getirdiğimiz desteklemelerin yapılan masraflardan 15 ay sonra değil alım gücü ve gerekli kullanım için masrafın yapıldığı dönemde ödenmesi gerektiğini tekrar vurgulamamız gerekiyor.

Yapısal Riskler ve Üretim Kapasitesindeki “Sessiz Küçülme”

Ekim dönemi öncesinde üreticinin karar alma mekanizması, ülkenin orta vadeli gıda arz güvenliğini şekillendiren en kritik stratejik eşiktir. Sonbahar ve kışlık ekiliş dönemine girilirken (buğday, arpa, baklagil vb. temel ürünlerde), tarımsal üretici son derece öngörülemeyen bir risk denklemine mahkûm olmaktadır. Çiftçinin önündeki denklemde tohum, gübre, mazot, ilaç, işçilik, kredi faizi ve dekara maliyet gibi kalemler kesinleşmiş birer gider olarak durmaktadır. Buna karşın denklemin sağ tarafında yer alan en hayati parametre, yani “hasat dönemindeki gerçekleşecek satış fiyatı” tamamen belirsizdir.

Döviz kuru, faiz politikaları, küresel emtia fiyatları ve kamu ithalat rejimi üzerinde hiçbir kontrolü bulunmayan üretici, tüm piyasa riskini tek başına üstlenmek zorunda kalmaktadır. Fiyat belirsizliği, kâr marjlarını öngörülemez hale getirmekte ve işletmelerin sermaye birikim sürecini baltalamaktadır.

Bu belirsizlik denklemi, tarlada radikal ve örtülü bir operasyonel küçülme mekanizmasını harekete geçirmektedir.

Operasyonel Daralma ve Verim Kaybı Mekanizması

Finansal kısıtlar ve........

© Ülkücü Medya