Kimi zaman bir milletin tarihî gidişatını değiştiren şey devasa kıtalar ya da aşılması güç mesafeler değil, haritada ince bir çizgi gibi görünen birkaç kilometrelik bir boşluk... Türkiye ile Türk dünyası arasında uzanan 43 kilometrelik Zengezur hattı da küçük bir coğrafi kesit gibi görünse de, gerçekte yüz yılı aşkın bir ayrılığın, koparılan bağların ve yeniden kurulmayı bekleyen bir bütünlüğün sembolü.

Yirminci yüzyılın başında çizilen sınırlar Türk dünyasını fiziksel olarak ikiye böldü. Entegrasyonu imkânsız kılarak bağlantısallığı daha başlamadan kesti. Nahçıvan Azerbaycan’dan koparıldı, Türkiye Orta Asya’dan uzaklaştırıldı, Turan coğrafyası birbirini görebilen ama dokunamayan iki el gibi bırakıldı. O günden bu yana geçen yüzyıl boyunca bu 43 kilometre, bir lojistik sorundan öte, köklü bir medeniyetin kendi içinde konuşamamasının, kendi kaynaklarını birleştirememesinin, ortak bir gelecek kuramamasının somut ve görünür nedeni oldu.

Yolların yeniden çizildiği çağ

Küresel ticaret yolları tarihinin en köklü dönüşümünü yaşıyor. Kuzey hattı Ukrayna savaşıyla kapandı, Rusya yaptırımlarla tecrit edildi. Güney deniz yolları Hürmüz’den Kızıldeniz’e uzanan kriz zinciriyle güvensizleşti. Süveyş Kanalı’nın her gerilimde tıkandığı bir çağda, Çin ile Avrupa arasındaki ticaretin güvenilir, öngörülebilir ve egemen bir hattan akması zorunlu hâle geldi.

İşte bu zorunluluk, Orta Koridor’u bir alternatiften tarihin ana güzergâhına dönüştürüyor. Çin’den Kazakistan’a, Hazar’ı geçerek Azerbaycan’a, oradan Türkiye üzerinden Avrupa’ya uzanan bu hat, küresel lojistiğin yeni omurgası olmaya aday. Ancak bu omurganın 43 km'lik en kritik eklemi Zengezur olmadan Türkiye ile Azerbaycan kara bağlantısı kuramıyor, Nahçıvan ana karaya kavuşamıyor, Türk dünyası tek bir fiziksel hatta birleşemiyor, Orta Koridor tam kapasiteyle işleyemiyordu.

Küresel güçler bu hatta öncelikle stratejik ve ekonomik bir gözle bakıyor. Enerji arz güvenliği, ticaret yollarının çeşitlendirilmesi, bölgesel nüfuz alanlarının yeniden şekillendirilmesi ve Avrasya lojistiğinin kontrolü, bu koridora yüklenen anlamın........

© Türkiye